Tuga (Tuja) i Święta


Aby obejrzeć mapkę w powiększeniu kliknij mapkę lub tutaj
Artykuł w trakcie aktualizacji do 20 stycznia 2026

I. Informacje ogólne
Galimatias genealogiczny i kilometrażowy
Święta-Tuja to rzeka, która ma swoje źródła aż pod Cyplem Mątowskim a uchodzi do Szkarpawy. W początkowym biegu nie ma zresztą mowy o Tui ani o Tudze. Od Cypla Mątawskiego do Tralewa płynie Wielka Święta, od Tralewa do Nowego Stawu - Szeroka Święta. Tuż przed Nowym Stawem rzeka łączy się z Małą Świętą i w dalszym biegu nosi nazwę Święta. Nazwa Tuja i Tuga pojawia się od Nowego Dworu Gdańskiego. Dalej rzekę nazywa się Świętą-Tugą lub Świętą Tugą, ale uwaga! oficjalna nazwa rzeki to wcale nie Tuga a Tuja! A więc rzekę od Nowego Dworu Gdańskiego możemy nazywać Świętą-Tują lub Świętą Tują. 
Miejscem "podziału" jest dawny most kolei wąskotorowej na południowym krańcu miasta (obecnie wykorzystywany jako ściezka pieszo-rowerowa). Nazwa Tuga pojawiła się stosunkowo niedawno, w latach sześćdziesiątych. Niedawno, biorąc pod uwagę fakt, że pierwsze wzmianki o rzece Tuja pochodzą z 1247 roku. Tuga prawdopodobnie powstała z kompilacji niemieckiej nazwy Tiege z Tują. 

Tuja, Święta, Tuga
Nazwy Święta i Tuja zawarta są w aktualnym spisie hydronimów (oficjalnych nazw zbiorników wodnych) i o Tudze nie ma tam w ogóle mowy. Podobnie Wikipedia podaje nazwę Tuja (w nawiasie: także Tuga). W przewodniku Marka Sperskiego z 1981 roku występuje wśród "szlaków wodnych delty Wisły" rzeka Święta, zwana Tują w dolnym biegu - od Nowego Dworu Gdańskiego, lub niepoprawnie Tugą. Portal Wód Polskich - Wirtualny Informator Rzeczny używa nazwy Święta w Górnym biegu rzeki i Tuja - w dolnym biegu. W ostatnich latach w nazewnictwie stosowanym w różnego rodzaju informatorach i przewodnikach przeważa jednak nazwa Święta-Tuga, choć wciąż oficjalna pozostaje Święta-Tuja. W swoich opisach będę stosował te nazwy zamiennie, uznając historyczną i oficjalną nazwę jak i tę powszechnie stosowaną.
Uwaga! Zauważyliśmy niepokojącą tendencję panującą wśród administratorów i redaktorów różnego rodzaju portali internetowych czy stron na facebooku. Otóż piszący tam treści kopiują czyjeś treści i zamieszczają je jako własne, autorskie newsy, często nawet bez podania źródła, lub wręcz bez pytania o zgodę. Czym innym jest udostępnianie czyjegoś posta na facebooku, co jest dozwolone, a czym innym kopiowanie treści i publikowanie jej jako własnej, co jest naruszeniem praw autorskich. Kopiowane są nasze mapki i nasze materiały, a dowodem na to jest fakt, iż kopiujący powielają... również nasze błędy, które popełniamy, bo przecież nie jesteśmy nieomylni.
Nie wyrażamy zgody na takie praktyki! Nie wyrażamy zgody na 
kopiowanie naszych materiałów
bez uzyskania naszej zgody i bez podania źródła i autora materiału.

Chętnie udostępniamy materiały z tej strony - po wcześniejszym zapytaniu i uzgodnieniu!

Rozpoczynamy nasz rejs!
Zdaniem autora tej strony szlak ten należy do jednego z najpiękniejszych na Żuławach a jednocześnie jego niedostępność, zwłaszcza rzeki Świętej, ze względu na rozpanoszoną roślinność wodną, czyni go tym bardziej tajemniczym i wartym odkrywczej wyprawy.

Od połowy sierpnia, kiedy pojawia się salwinia, pływająca paproć wodna, szlak wodny, zwłaszcza Świętej, jest trudniejszy do pokonania pomiędzy Nowy Dworem Gdańskim a Nowym Stawem. Często na długich odcinkach rzeki pojawiają się zielone dywany, a wody w ogóle nie widać, gdyż jest przykryta dosłownie kożuchem zieloności. Zwykle rozpoczyna się rejs Tugą i Świętą od Strony Szkarpawy. To daje możliwość zawrócenia, gdy warunki nawigacyjne (a w zasadzie przyrodnicze) okażą się zbyt trudne dla naszej jednostki.

Zapraszamy na obozy przygody - wandrus.pl |  wandrus.com.pl | obozyquadowe.pl 


Szlak Tui-Tugi-Świętej możemy podzielić na następujące odcinki

  • ujście rzeki-Tujsk
  • Tujsk-Żelichowo-Cyganek
  • Cyganek-Nowy Dwór Gdański, północna granica miasta (most kolei wąskotorowej)
  • Nowy Dwór Gdański, odcinek miejski, przystań nad Tugą
  • Nowy Dwór Gdański, południowa granica miasta (dawny most kolei wąskotorowej, obecnie pieszo-rowerowy)-Marynowy, Ranczo Pod Lipą
  • Marynowy Ranczo Pod Lipą-Nowy Staw przystań kajakowa
  • Nowy Staw przystań kajakowa-nieczynna Cukrownia
  • Nowy Staw nieczynna Cukrownia-Trutnowy (tylko dla kajaków)
Kilometraż Świętej-Tui
Z kilometrażem jest podobne zamieszanie, jak z nazwami rzeki. W jednych przewodnikach kilometraż prowadzony jest od źródeł do ujścia, w innych - odwrotnie, od ujścia do Szkarpawy w górę rzeki. Są także takie, które zamieszczają "podwójny" kilometraż. 

W dodatku sztuczny podział jednej rzeki na dwie sprawił, że opisywane są jako jedna całość z kilometrem 00,00 na rzece Świętej. Dlatego początek Tugi, to nie kilometr 00,00 a 11,3 km całego szlaku. Współczesne opisy podają też różny kilometraż, raz ujście Tugi do Szkarpawy jest na 24 a raz na 25 kilometrze. Wszystkie dostępne współcześnie opisy "z prądem" wyznaczają kilometr 00,00 Świętej w samym Nowym Stawie, przy moście w ciągu ul. Obrońców Westerplatte. Tymczasem Święta rozpoczyna swój bieg około pięciu kilometrów wcześniej, będąc dostępną dla kajaków od miejscowości Tralewo.


Dostępność dla jednostek wodnych od ujścia do źródeł, głębokości
  • od ujścia do Szkarpawy do Nowego Dworu Gdańskiego rzeka dostępna jest do wszystkich jednostek śródlądowych (z zanurzeniem do 1 metra) pływających po rzekach Pętli Żuławskiej, od Tujska i Żelichowa roślinność wodna jest coraz bardziej rozwinięta, szlak żeglowny pozbawiony roślinności jest miejscami jest bardzo wąski, o szerokości dwóch-czterech metrów;
  • w Nowym Dworze Gdańskim ograniczenie dalszej żeglugi w górę rzeki stanowią niskie stałe mostki-kładki, pierwsza z nich jest zaraz za Przystanią Nad Tugą;
  • od Nowego Dworu Gdańskiego do Nowego Stawu możemy popłynąć także większymi jednostkami, o zanurzeniu do 0,8 m., miejscowo w Nowym Stawie do 0,4 metra (zależnie od poziomu wody w rzece). Ograniczenie stanowią niskie mostki w Nowym Dworze Gdańskim, przepust rurowy i niskie mostki w Nowym Stawie oraz zarastające trzcinami wąskie odcinki pomiędzy Nowym Dworem Gdańskim a Nowym Stawem. W Nowym Stawie gęste zarośla i krzaki. Na całym szlaku - gęsta roślinność wodna - trawa rzeczna i salwinia (czytaj dalej - roślinność wodna). Autor spotykał na szlaku pomiędzy Nowy Stawem a Nowym Dworem Gdańskim jednostki wielkości dużego hausboota;
  • od Nowego Stawu do okolic Tralewa rzeka dostępna jest wyłącznie dla kajaków czy pontonów (konieczność co najmniej jednej przenoski).
  • średnia szerokość rzeki wynosi na odcinku od ujścia do Żelichowa to około 30 metrów, na terenie Nowego Dworu Gdańskiego 14-20 metrów, za Nowym Dworem Gdańskim początkowo około 22 metrów i stopniowo się zwęża, przy moście w Tralewie jest szeroka na około 13 metrów, przed Nowym Stawem średnia szerokość to około 11-12 metrów. W Nowym Stawie szerokość Świętej wyniosi około 10 metrów, miejscowo 7-8 metrów, powyżej Nowego Stawu ponownie ma około 13 metrów szerokości, stopniowo zwężając się w górę rzeki.
Żeglowna droga wodna
Rzeka do późnych lat sześćdziesiątych miała na odcinku od Nowego Stawu do ujścia status żeglownej drogi wodnej. Dla przypomnienia - brak takiego statusu nie oznacza dla jednostek turystycznych zakazu żeglugi, zmniejsza jednak obowiązki administracji wodnej - taki  szlak nie musi być na przykład odpowiednio oznakowany. Po wielu latach, od 1 lipca 2019 roku ponownie stała się żeglowną drogą wodną na odcinku od Nowego Dworu Gdańskiego do ujścia do Szkarpawy. Za granicę szlaku żeglownego uznano most kolei wąskotorowej, leżący  na południe od Nowego Dworu. Kiedy zarządzający szlakiem wodnym "zorientowali się", że na odcinku miejskim i do mostu są przeszkody w dnie (przy filarach tzw "mostu Stobbego") oraz niskie mostki, a także konieczne jest oznakowanie wielu miejsc, rozpoczęło starania aby... skrócić szlak żeglowny do... kładki dla pieszych w centrum Nowego Dworu Gdańskiego, zaraz za nowozbudowaną przystanią żeglarską. Kolejnym kuriozum było ustawienie (od strony Nowego Dworu Gdańskiego) tablicy "zakaz ruchu" - poziomej w czerwono-białe pasy, która oznacza jakikolwiek zakaz ruchu poza znakiem. Co ciekawe, tablicy od drugiej strony nie ustawiono, co oznaczało że w myśl przepisów rzeką można było dopłynąć z Nowego Stawu do Nowego Dworu Gdańskiego, ale z Nowego Dworu Gdańskiego do Nowego Stawu - już nie! Czy tablica nadal jest nad brzegiem - sprawdzimy w sezonie 2026!

Trasy kajakowe i innych małych jednostek zdolnych do przenoski (np. pontonów)
w oparciu o szlak Tugi-Świętej 
  • Do źródeł Małej Świętej i Wielkiej Świętej
    Szlaki wodne w górę rzeki Świętej, powyżej Nowego Stawu. Wielką Świętą powinniśmy dotrzeć w okolice Tralewa a Małą Świętą - dostępność szlaku trzeba zweryfikować. 
  • Pętla Stobieńska
    Płynąc Tugą możemy, po dokonaniu przenosek, wpłynąć na Starą Tugę 
    w 00,82 km i ponownie wrócić na Tugę w 05,15 km. Wracając Tugą do punktu rozpoczęcia spływu zatoczymy pętlę.
    Długość całego odcinka wynosi około 11,5 km (7,5 km Starą Tugą i 5 km Tugą);
  • Starą Tują, Kanałem Drzewnym i Kanałem Panieńskim do Osłonki (dwie trasy)
    wariant a) z km 00,82 Tugi - 
    długość szlaku około 8 km;
    wariant b) z km 05,15 Tugi - długość szlaku około 7,5 km;
  • Starą Tują, Kanałem Drzewnym i Kanałem Panieńskim do Marzęcina i Solnicy
    i dalej Kanałem Lipineckim do Myszewa i Lipinki
    Dostępność trasy na odcinku Kanału Panieńskiego wymaga weryfikacji.
  • Starą Tują, Kanałem Drzewnym i Czaplim Nurtem do okolic Marzęcina i Kępin Małych (dawniej do okolic Stobnej)
    Dostępność trasy na odcinku Czaplego Nurtu wymaga weryfikacji.

Roślinność wodna
Od ujścia Szkarpawy do Żelichowa rzeka ma szerokość około 25-35 metrów i średnią głębokość około 2,5 metra. Dalej, w górę rzeki do Nowego Dworu Gdańskiego koryto rzeki jest nadal szerokie, ale  ograniczone dywanami grzybieni białych i grążeli żółtych pokrywających wodę, tor wodny ma od 5 do 10 metrów szerokości. W rzece rośnie trawa wodna, która zaburza wskazania echosondy, zwłaszcza podczas kwitnienia. Występuje również pływająca paproć wodna - salwinia, która pojawia się na początku lipca, a w sierpniu na całej szerokości rzeki tworzy gęsty, zielony dywan. W tym dywanie grzęzną różne śmieci, foliowe worki, gałęzie drzew, utykają "pływające wyspy" - czyli oderwane od brzegu kępy roślinności. Wszystko to razem czasem tworzy na rzece, przy sprzyjających warunkach (brak wiatru, niewielki prąd) zatory trudne do przebycia jednostkom ze zwykłym silnikiem przyczepnym.

Od Nowego Dworu Gdańskiego do Nowego Stawu całe odcinki rzeki pokryte są gęstym dywanem roślinności wodnej, miejscowo tworzą się zatory z pływających wysp. W kilku miejscach odcinek wolny od trzcin ma 2-3 metry szerokości, podobnie jest w samym Nowym Stawie w okolicy 25 km.

Mosty ruchome i stałe i inne budowle hydrotechniczne od ujścia do Nowego Stawu

  • wrota sztormowe w Tujsku
  • most zwodzony w Tujsku
  • most podnoszony w Żelichowie
  • most stały kolei wąskotorowej w Nowym Dworze Gdańskim
  • most zwodzony w Nowym Dworze Gdańskim
  • kładka dla pieszych w Nowym Dworze Gdańskim
  • most przy ul. Wejhera w Nowym Dworze Gdańskim
  • ruiny mostu Stobbego Nowym Dworze Gdańskim
  • kładka dla pieszych Nowym Dworze Gdańskim (2025/2026 budowa nowej kładki)
  • most drogowy Nowym Dworze Gdańskim
  • most drogowy trasy S7 w Nowym Dworze Gdańskim
  • most drogowy Nowym Dworze Gdańskim
  • most kolei wąskotorowej - obecnie trasa rowerowa w Nowym Dworze Gdańskim
  • most drogowy w Marynowach
  • most w Nowym Stawie
  • przepust rurowy w Nowym Stawie
  • most drogowy w Nowym Stawie (za ddawną cukrownią)
Mosty i linie energetyczne od przystani żeglarskiej w Nowym Dworze Gdańskim w górę rzeki nie są oznakowane (z nielicznymi wyjątkami).

Na odcinku od ujścia do Nowego Dworu Gdańskiego rzeka jest oznakowana świetlnymi bojami zielonymi i czerwonymi. Są one ustawione w istotnych miejscach, zwłaszcza przy rozlewiskach, odgałęzieniach, zatokach i zakolach Tugi, co ułatwia nam utrzymanie właściwego kierunku płynięcia.

Co nas zaskoczy

  • nagłe zmiany poziomu wody;
  • kwitnąca roślinność wodna;
  • niskie mostki w Nowym Dworze Gdańskim;
  • znak zakazu dalszej żeglugi w Nowym Dworze Gdańskim (więcej o tym wyżej w artykule).
Niebezpieczeństwa na szlaku
  • sieci kłusownicze z dodatkowymi linkami przeciągniętymi między brzegami, także metr-półtora nad powierzchnią wody pomiędzy Nowym Dworem Gdańskim a Nowym Stawem;
  • zatopiony betonowy blok przy filarach tzw. "Mostu Stobbego" w Nowym Dworze Gdańskim - miejsce to opisane jest dalej w locji rzeki;
  • nieoznakowane przeszkody podwodne, występujące z reguły w pobliżu skupisk ludzkich, w postaci utopionych pralek, lodówek i innego sprzętu, który może uszkodzić kadłub lub śrubę motorówki.
  • przeszkody podwodne w okolicy mostów, mostków, kładek itp - przepływajmy bardzo powoli.
  • nieoznakowane linie wysokiego napięcia na szlaku pomiędzy Nowym Dworem Gdańskim a Nowym Stawem (pojedyncze nieoznakowane linie są również na pomiędzy Tujskiem a Nowym Dworem Gdańskim).
Zmiany w latach 2020-2023, czyli odrodzenie Tui (Tugi) ale tylko do Nowego Dworu Gdańskiego
W latach 2020-2023 prowadzono prace hydrotechniczne na Tui. Naprawiono i przywrócono funkcje zwodzenia nieczynnym mostom zwodzonym, a jeden most stały przebudowano na podnoszony. Przy kilku mostach ustawiono pomosty oczekiwania. Wybudowano nowe przystanie kajakowe i przystań żeglarską. Powstały Wrota Sztormowe w Tujsku. Wrota te mają zamykać się samoczynnie przy wyższym poziomie wody, co może stanowić poważny problem dla wodniaków. Oznakowano linie energetyczne. Szczegółowy zakres zmian w zestawieniu poniżej.

Zestawienie zmian w latach 2020-2023
Czas zmian czyli odrodzenie od ujścia do Nowego Dworu Gdańskiego w latach 2018-2023

  • Przywrócenie statusu żeglownej drogi wodnej od Nowego Dworu Gdańskiego do ujścia;
  • Wybudowanie wrót sztormowych w Tujsku;
  • Remont mostu zwodzonego w Tujsku i przywrócenie mu funkcji zwodzenia, włącznie z ustawieniem pomostów cumowniczych do oczekiwania na otwarcie mostu;
  • Przebudowanie mostu stałego w Żelichowie na podnoszony, włącznie z ustawieniem pomostów cumowniczych do oczekiwania na otwarcie mostu;
  • Remont mostu zwodzonego w Nowym Dworze Gdańskim i przywrócenie mu funkcji zwodzenia
  • Oznakowanie linii energetycznych (ale nie wszystkich);
  • Wybudowanie przystani żeglarskiej "Przystań nad Tugą" w Nowym Dworze Gdańskim;
  • Wybudowanie przystani kajakowej w Stobcu;
  • Wybudowanie przystani kajakowej w Tujsku;
  • Wybudowanie przystani kajakowej w Cyganku; 
  • Wybudowanie przystani kajakowej w Nowym Dworze Gdańskim (przy Starostwie);
  • Wybudowanie drugiej przystani kajakowej w Nowym Dworze Gdańskim (przy ul. Wejhera);
  • Oznakowanie linii energetycznych (tylko do Nowego Dworu Gdańskiego);
Niestety, żadne prace nie są prowadzone nad odcinkiem od Nowego Dworu Gdańskiego do Nowego Stawu. Oczywiście, dalej rzeką można płynąć, ale tylko jednostkami które zmieszczą się pod niskimi mostkami w Nowym Dworze Gdańskim. Aby przywrócić żeglowność dla jednostek większych od kajaka, pontonu czy małej motorówki, należy przede wszystkim powiększyć prześwity kładek i mostków w Nowym Dworze Gdańskim oraz usunąć przeszkodę podwodną przy tzw "moście Stobbego".

Ważne informacje
  • Opis archiwalny szlaku Tui-Świętej (Tugi) do 2010 roku - tutaj
  • Opis archiwalny szlaku Tui-Świętej (Tugi) do 2022 roku - tutaj

II. LOCJA. Płyniemy Tują-Tugą-Świętą
Ze względu na opisane wyżej różnice w oznakowaniu kilometrażu w różnych źródłach (kilometraż z prądem, pod prąd) autor przyjął w poniższym opisie stosowanie skrótu brzeg zachodni (BZ) i brzeg wschodni (BW). W związku z tym przy poniższym opisie, który prowadzi od ujścia w górę rzeki, czyli pod prąd, nie stosuję nazewnictwa brzeg "prawy" lub "lewy". Zatem, z punktu widzenia sternika jachtu płynącego od Szkarpawy w górę rzeki brzeg wschodni będzie dla niego lewym brzegiem rzeki, a brzeg zachodni - prawym brzegiem.


Panorama ujścia Tugi do Szkarpawy - fot. Piotr Salecki (2025)


Zatoka Stoczniowa w roku 2015 - porównajcie trzciny z następnym zdjęciem - fot. Piotr Salecki (2015)


Zatoka Stoczniowa w roku 2025 - porównajcie trzciny z poprzednim zdjęciem - fot. Piotr Salecki (2025)


1. Ujście do Szkarpawy-Tujsk 
Tuga łączy się ze Szkarpawą w okolicy Rybiny. Jeśli płyniemy od strony Rybiny, po przejściu mostu zwodzonego w Rybinie wypatrujemy na prawym brzegu Szkarpawy budynku i "wodnych garaży" dla łodzi i zaraz za nimi stałego mostu - przechodzącego już nad Tują. Przed wojną był tu niski, dwuprzęsłowy most zwodzony). Tu właśnie Tuja uchodzi do Szkarpawy. Zaraz za mostem, na zachodnim brzegu Tui boczna odnoga rzeki o długości około 200 metrów. 

To Zatoka Stoczniowa (nazwa to wspomnienie po dawnej stoczni w której powstawały słynne lomy - żaglowce typowe dla Zalewu Wiślanego). W Zatoce Stoczniowej intensywna roślinność wodna i nieoznakowana linia energetyczna. Mijamy zakole, a przed nami przypominające z daleka śluzę Wrota Sztormowe w Tujsku. Tuż przed wrotami nad rzeką przechodzi linia energetyczna.
 
  • Zestawienie linii energetycznych na Tui i innych rzekach Pętli Żuławskiej jest - tutaj.
Uwaga! Prześwit nad mostami, kładkami i liniami energetycznymi podany jest w tabelce z kilometrażem, zamieszczonej dalej w artykule.


Wrota przeciwsztormowe na Tudze - fot. Piotr Salecki
 (czerwiec 2025)


Za Wrotami Przeciwsztormowymi rzeka ostro zakręca - fot. Piotr Salecki (czerwiec 2025)

Wrota Sztormowe (Przeciwsztormowe, Przeciwpowodziowe) w Tujsku 
  • Wrota Sztormowe w Tujsku - szczegółowy opis i zdjęcia tutaj.
Wrota zamykają się automatycznie lub ręcznie w przypadku tzw. "cofki", kiedy wody Zalewu Wiślanego wpychane są do Szkarpawy i Tugi. Wrota zabudowane są około 150 metrów od ujścia Tugi do Szkarpawy. Ruch przez wrota jest jednokierunkowy. Rzeka za wrotami skręca w kierunku wschodnim, co znacznie ogranicza widzialność jednostek napływających z przeciwnego kierunku, należy więc zwiększyć uwagę. Z obu stron wrót zbudowano solidne slipy z betonowymi płytami. 

Wspomniany zakręt tuż za wrotami wyprowadza nas na kilkusetmetrową prostą, za którą rzeka łagodnie zakręca w prawo. Na tymże zakręcie na wschodnim brzegu zatoka - to dawne ujście Starej Tui, odcięte wałem. Starą Tują możemy dalej popłynąć, po przenosce lądem naszej jednostki pływającej. Ciek ten w niektórych przewodnikach opisywany jest błednie jako Kanał Drzewny.


Plaża i "dzikie" kąpielisko w okolicach Tujska - fot. Piotr Salecki (2021)


Dzika plaża

Za zakrętem nad rzeką przechodzi linia energetyczna i zaraz za nią, na zachodnim brzegu widzimy  piaszczysty pas plaży. To "dzikie" kąpielisko w Tujsku. W sezonie przestrzeń dla kąpiących się jest odgrodzona "fachowo", linką z pływakami. To dobre miejsce na biwak i postój - ze względu na wspomnianą linkę cumujemy na skraju kąpieliska. Na brzegu ławy biesiadne.

  • Dzika plaża w Tujsku - szczegółowy opis i zdjęcia tutaj 
Wyspa i półwysep
Niecałe 150 metrów dalej rzeka poszerza się i rozwidla, opływając podłużną wyspę. Kiedy płyniemy, początkowo wyspa zlewa nam się z zachodnim brzegiem, co ułatwia roślinność wodna i trzciny. Wyspa ma długość około 200 metrów, kiedy ją miniemy, widzimy kolejne rozwidlenie rzeki i tym razem wyraźny zarys lądu, który ponownie rozdziela Tuję. Tym razem nie jest to jednak wyspa (choć dawniej nią była), a półwysep.

W miejscu tego kolejnego rozwidlenia nie ma żadnej tablicy z informacją, że w zachodnim rozgałęzieniu znajduje się przystań kajakowa, jest natomiast boja, która wskazuje nam główny szlak wodny, wzdłuż wschodniego brzegu.

Zachodnie rozwidlenie, Tujsk i przystań kajakowa w Tujsku
Jeśli popłyniemy zachodnim, ślepym rozwidleniem, dotrzemy najpierw do pomostu Przystani Kajakowej. To pomost pływający 
o długości 12 metrów, wyposażony w polery cumownicze, z trapem i schodami prowadzącymi przez wał przeciwpowodziowy do drogi. Przystań nie ma żadnej innej infrastruktury ani żadnych ułatwień służących wodowaniu kajaków. Możemy popłynąć dalej i na krańcu rozwidlenia szukać przerw w trzcinach, gdzie możemy zacumować wprost do brzegu "na dziko". Są tam też prywatne pomosty. To miejscowość Tujsk. Od Przystani Kajakowej do najbliższego sklepu spożywczego "U Joanny" mamy spacerem 500 metrów, do kolejnego, wielobranżowego "U Adasia" - 700 metrów. Jeśli staniemy "na dziko", dystans do sklepów zmniejszymy odpowiednio do 300 i 500 metrów.
  • Przystań kajakowa w Tujsku - szczegółowy opis i zdjęcia tutaj 
Półwysep i Tujsk
Płyniemy dalej Tują, pozostawiając półwysep po prawej burcie. W przerwach między drzewami widzimy w zachodniej odnodze pomost opisanej wyżej Przystani Kajakowej. Po minięciu półwyspu, który ma długość około 270 metrów, rzeka zakręca ostro w lewo, prawie pod kątem 90 stopni. Na tym zakręcie, przy zachodnim brzegu wychodzi w wodę kolejny półwysep, a pomiędzy nimi rzeka utworzyła wcinające się w ląd rozgałęzione zatoczki. Znajdziemy w nich miejsce do zacumowania "na dziko", jeśli przebijemy się przez zieloności. Widoczne na brzegu budynki to oczywiście zabudowania miejscowości Tujsk.
Przed nami prosty odcinek rzeki, na zachodnim brzegu zatoczka - wyjątkowo bez roślinności wodnej - w której możemy lądować "na dziko", wystawiony jest tam również prywatny pomost. Zatoka ta jest pozostałością ujścia dawnego kanału prowadzącego do rzeki Linawy, była tu również zlokalizowana śluza.
Za zatoczką rzeka łagodnie łukuje w prawo i dalszą drogę wyższym jednostkom zamyka most zwodzony w Tujsku. Przed samym mostem, na brzegu wschodnim - pomost pływający, dedykowany jednostkom oczekującym na otwarcie mostu zwodzonego. 



Most zwodzony w Tujsku-Stobcu - fot. Piotr Salecki (2023)

Most zwodzony w Tujsku-Stobcu i pomosty oczekiwania

Obiekt poddano gruntownemu remontowi w latach 2020-2021 oraz przywrócono mu funkcje zwodzenia w 2021 roku. Most w różnych źródłach sytuowany jest w Tujsku (który jest zlokalizowany po zachodniej stronie rzeki) lub w Stobcu (który jest na brzegu wschodnim). Z obu stron mostu zbudowano pływające pomosty cumownicze oparte na palach z trapem łączącym je z lądem. Do pomostu mogą przycumować burtą dwie średniej długości jednostki turystyczne.
  • Most zwodzony w Tujsku - szczegółowy opis i zdjęcia tutaj. 
  • Pomost Oczekiwania Północny przy moście w Tujsku - szczegółowy opis i zdjęcia tutaj. 
  • Pomost Oczekiwania Południowy przy moście w Tujsku - szczegółowy opis i zdjęcia tutaj.
Przystań kajakowa w Stobcu
Zaraz za Pomostem Oczekiwania Południowym na brzegu wschodnim zlookalizowany jest kolejny pomost pływający. To Przystań kajakowa w Stobcu. 
Przystań poza pływającym pomostem nie ma żadnej infrastruktury brzegowej.
  • Przystań kajakowa w Stobcu - szczegółowy opis i zdjęcia tutaj.
2. Tujsk-Żelichowo-Cyganek-Nowy Dwór Gdański (północna granica miasta)
Na tym odcinku zaczyna się stopniowo pojawiać roślinność wodna. Przy trzecim kilometrze rzeka skręca w lewo niemalże pod kątem prostym a po około 250 metrach podobnie ostro skręca w prawo. Przy zakręcie w lewo na zachodnim brzegu jest duża zatoka, z kolei za zakrętem w prawo przy wschodnim brzegu szerokie rozlewisko, powstałe po przerwaniu wału przeciwpowodziowego. 


Zatoka Świń - fot. Piotr Salecki (2025)

Miejsce to zostało nazwane Zatoką Świń. Rozlewisko to ma tak naprawdę trzy zatoczki, nad jedną z nich stoją prywatne pomosty i domek o charakterze wczasowym. Przy przeciwległym brzegu widzimy oddzielone wałem przeciwpowodziowym dawne meandry rzeki. Na następnym kilometrze rzeka łagodnie meandruje, a nad wodą przechodzą dwie linie energetyczne. Następnie, zaraz za 5 kilometrem rzeka ostro zakręca w prawo, a przy brzegu wschodnim znajduje się duża zatoka, w której możemy zacumować "na dziko". To dawne ujście Starej Tugi. Mogą nią popłynąć jednostki, które jesteśmy w stanie przenieść nad wałem, czyli na przykład kajaki. Płynąc tym odciętym starorzeczem mamy po drodze kolejne przenoski, po pokonaniu których dopłyniemy w okolice ujścia Tugi do Szkarpawy przy kilometrze pierwszym. Jeśli nie mamy jednostki którą możemy popłynąć Starą Tugą, warto udać się na kilometrowy spacer, do ciekawego obiektu hydrotechnicznego - akweduktu.

Po chwili kolejny zakręt w lewo, przy którym na zachodnim brzegu są dwie niewielkie zatoczki po dawnym krętym korycie Tugi i przed nami most podnoszony w Żelichowie. Przed mostem przez rzekę przechodzi linia energetyczna.


Most podnoszony w Żelichowie - fot. Piotr Salecki (2023)

Most podnoszony w Żelichowie
Most podnoszony w Żelichowie na rzece Tudze został zbudowany w latach 2022-2023 na bazie istniejącego tu wcześniej mostu stałego. Most ten zdecydowanie wyróżnia się wśród innych obiektów hydrotechnicznych na Żuławach, ze względu na zastosowane rozwiązania - przęsło podnoszone, zamiast jak zazwyczaj zwodzone czy obrotowe. Z obu stron mostu na rzece zbudowano pływające pomosty cumownicze. Do każdego pomostu mogą zacumować burtą dwie jednostki turystyczne średniej wielkości. 
  • Most podnoszony w Żelichowie - szczegółowy opis i zdjęcia tutaj.
Od mostu podnoszonego do mostu kolejowego na granicy Nowego Dworu Gdańskiego koroną wału biegnie trasa rowerowa, odcinek EuroVelo. Za mostem rzeka ostro skręca w prawo a przy zachodnim brzegu zlokalizowany jest pływający pomost Przystani Kajakowej w Cyganku. Od mostu to zaledwie trzysta metrów.


Pomost przystani kajakowo-wodnej w Cyganku-Żelichowie - fot. Piotr Salecki (2023)

Przystań kajakowa Cyganek

Przystań kajakowo-wodna w Cyganku-Żelichowie położona jest tuż przy dwóch charakterystycznych obiektach - Gospodzie Mały Holender i Parafii Greckokatolickiej z zabytkowym kościołem pod wezwaniem Świętego Mikołaja. Oba te miejsca mają swój klimat i swoją specyfikę i oba są warte postoju - w celu odbycia uczty duchowej i smakowej. Wspomniane obiekty przyczyniają się do częstego odwiedzania tego miejsca przez załogi jachtów i hausbootów, które cumują przy pomoście kajakowym. To powoduje problemy z obsługą licznych grup kajakowych, które tu właśnie rozpoczynają lub kończą spływy kajakowe. Dlatego pamiętajmy o tym, że jest to pomost wybudowany dla kajakarzy i pozostali turyści wodni mogą z niego korzystać w taki sposób, by nie utrudniać spływu. W części lądowej przystani - za wałem ppowodziowym - są wiaty biesiadne z ławostołami, krąg ogniskowy, stojaki na kajaki i toaleta toi-toi.
  • Przystań kajakowa w Cyganku - szczegółowy opis i zdjęcia tutaj.
Uwaga! Tuga od pomostu przystani do drugiego brzegu ma szerokość około 18 metrów. Pomost służy jako doraźna "platforma kąpielowa", spragnieni ochłody wskakują z pomostu do rzeki. Przepływając i podpływając - zachowajcie ostrożność!

Mały Holender 
To zlokalizowana przy przystani kajakowej, w zabytkowym domu podcieniowym restauracja, założona przez znanego w okolicy Marka Opitza - fotografa, miłośnika Żuław i szlaków wodnych. Warto się tu zatrzymać na posiłek płynąc Tugą, czy jadąc samochodem przez Żuławy (gospoda położona jest na drodze z Nowego Dworu Gdańskiego do Rybiny i Stegny). Smaczna i wyjątkowa regionalna kuchnia, wyjątkowy wystrój i klimat tego miejsca sprawiają, że odwiedziny tutaj zapadną w Waszej pamięci.
  • Gospoda Mały Holender - więcej informacji znajdziecie tutaj
Zaraz za Przystanią Kajakową w Cyganku nad rzeką przechodzi nieoznakowana linia wysokiego napięcia. Do mostu kolei wąskotorowej na odcinku około trzech kilometrów rzeka łagodnie meandruje, a nad wodą przechodzą cztery linie energetyczne.

3. Nowy Dwór Gdański 
Granica miasta przebiega tuż przed mostem kolei wąskotorowej (prześwit 4,0 m). Zaraz za mostem rzeka ostro skręca w lewo, a na brzegu zachodnim widać umocnione, obudowane betonowymi pływami nabrzeże. To pozostałości po dawnej śluzie i ujściu Kanału Wiślano-Zalewowego. Lądowe wspomnienie po kanale zachowuje biegnąca jego śladem ulica, oczywiście Kanałowa. Dalszy odcinek rzeki bywa bardzo mocno zarośnięty pływającą roślinnością wodną. Gałęzie drzew zwieszają się nisko nad wodą. Domy z ogródkami przylegają wprost do rzeki. Przy niewielkich pomostach są zacumowane niewielkie łodzie motorowe i wędkarskie. Nad wodą przechodzą dwie linie energetyczne. Na zakręcie w prawo na zachodnim brzegu pojawia się zwarta miejska zabudowa i ulica biegnąca wzdłuż rzeki. 


Betonowe nabrzeże to resztki budowli hydrotechnicznych, umocnień brzegowych i dawnej śluzy łączącej Tugę z Kanałem Wiślano-Zalewowym - fot. Piotr Salecki (2025)


Rozlewisko - Zatoka tartaczna - fot. Piotr Salecki (2025)

Rozlewisko - Zatoka Tartaczna
Za zakrętem rzeka tworzy szerokie rozlewisko, nazywane Zatoką Tartaczną, na pamiątkę magazynowanych tu kiedyś tratew na potrzeby tartaku. Zatoka jest płytka i bardzo mocno zarośnięta. Tor wodny biegnie wzdłuż zachodniego brzegu i jest oznaczony zielonymi bojami. Na prostym odcinku rzeki znowu pojawia się szpaler drzew z gałęziami pochylającymi się nad wodą. Z obu stron zacumowane są różnego rodzaju pływadła. 


Nabrzeże Tugi przy stacji paliw Ofki w Nowym Dworze Gdańskim - fot. Piotr Salecki (2021)

Stacja paliw "Ofki" tuż nad wodą

Za linią energetyczną na zachodnim brzegu widzimy stację paliw "Ofki". To jedyna stacja na Pętli Żuławskiej położona tuż nad wodą, dosłownie kilkanaście metrów od brzegu rzeki. Możemy tu zacumować "na dziko" wprost do skarpowego brzegu. Są tam także zaimprowizowane "stanowiska cumownicze" - mikropomosty ze schodkami prowadzącymi do ulicy czy powbijane w brzeg kołki, ułatwiające zacumowanie. Bardzo często wszystkie miejsca tutaj są już "obstawione". Pozostaje nam wtedy ostrożne zacumowanie burtą do czyjejś jednostki, bo to jedyne miejsce, w którym możemy bezpiecznie oczekiwać na otwarcie mostu zwodzonego, który znajduje się sto metrów dalej, za zakrętem. Przed samym mostem brzeg jest niewygodny do cumowania - z jednej uregulowany betonowymi płytami, a z drugiej strony przydomowe ogródki dochodzą do samego brzegu. Tuż przed mostem na zachodnim brzegu slip z płyt betonowych, kiedyś zamykany szlabanem (na kłódkę), obecnie otwarty. Mja rada - nie wodujcie tutaj swojej łódki. 
  • Stacja Paliw Ofki i nabrzeże Tugi przy stacji paliw - więcej informacji i zdjęcia - tutaj

Slip tuż przed mostem zwodzonym w Nowym Dw. Gdańskim. Moja rada - znajdźcie inne miejsce do wodowania Waszej łodzi - fot. Piotr Salecki (2025)


Most zwodzony w Nowym Dworze Gdańskim od strony północnej. Charakterystyczna duża, dobrze widoczna tablica z informacją o godzinach otwarć mostu - fot. Piotr Salecki (2023)


Most zwodzony w Nowym Dworze Gdańskim od strony południowej - fot. Piotr Salecki (2023)

Most zwodzony w Nowym Dworze Gdańskim
Jest konstrukcji jednoskrzydłowej, klapowej, zbliżonej do podobnych obiektów w Tujsku, Rybinie czy Sztutowie. Po wojnie funkcjonował do lat 70-tych. Remont mostu rozpoczęto w 2018 roku. Od 2023 roku obowiązują stałe godziny otwarć, które znajdziecie na naszej stronie - tutaj.
  • Most zwodzony w Nowym Dworze Gdańskim - więcej informacji i zdjęcia - tutaj

Pomost Przystani Nad Tugą w Nowym Dworze Gdańskim - fot. Piotr Salecki (2023)

Przystań Nad Tugą

Tuż za mostem zwodzonym, na wschodnim brzegu rzeki, przy dochodzącym do samego brzegu zabytkowym budynku dawnego magazynu, do którego kiedyś przeładowywano towary wprost z barek, znajduje się pomost Przystani Nad Tugą. Zaplecze socjalno-sanitarne przystani zlokalizowane jest w przyziemiu budynku.
  • Przystań Nad Tugą - więcej informacji i zdjęcia - tutaj
Za przystanią na całej szerokości rzeki aż do mostów w ciągu trasy S7 (12,60 km) intensywna roślinność wodna.

Przystań Kajakowa przy Żuławskim Ośrodku Kultury
Przystań kajakowa przy Żuławskim Ośrodku Kultury jest jedną z dwóch przystani kajakowych w Nowym Dworze Gdańskim. Pomost pływający ma długość około 15 metrów. Uwaga! przed pomostem w wodzie znajduje się przeszkoda podwodna, która w praktyce uniemożliwia dobicie do pomostu jednostkom większym od kajaka. W części brzegowej znajdują się suszarki na kajaki, wiata piknikowa, miejsce na ognisko. W bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się wcześniej opisana przystań żeglarska Przystań Nad Tugą.
  • Przystań Kajakowa w Nowym Dworze Gdańskim przy Żuławskim Ośrodku Kultury - więcej informacji i zdjęcia - tutaj
Zaraz za przystanią kajakową mijamy kładkę o orientacyjnym prześwicie 2,07 m. Dane wynikają z pomiarów wykonanych przez miejscowych wodniaków, kładka nie jest oznakowana. Tuż za zakrętem na wschodnim brzegu park i miejsce rekreacji ciągnące się aż do następnej przystani kajakowej. Z kolei na brzegu zachodnim szpaler drzew omiatających gałęziami powierzchnię wody i za dworcem PKS, na wysokości parku około stumetrowe Nabrzeże Cumownicze, z polerami cumowniczymi i drewnianym oszalowaniem.


Nabrzeże Cumownicze w Nowym Dworze Gdańskim za dworcem PKS, z polerami cumowniczymi i drewnianym oszalowaniem - fot. Piotr Salecki (2025)


Przystań kajakowa przy Żuławskim Ośrodku Kultury - fot. Piotr Salecki (2025)


Przystań kajakowa przy Żuławskim Ośrodku Kultury - fot. Piotr Salecki (2025)


Druga Przystań kajakowa przy Bulwarze Wejhera - fot. Piotr Salecki (2025)

Przystań Kajakowa przy Żuławskim Ośrodku Kultury
Przystań kajakowa przy Żuławskim Ośrodku Kultury jest jedną z dwóch przystani kajakowych w Nowym Dworze Gdańskim. Pomost pływający ma długość około 15 metrów. Uwaga! przed pomostem w wodzie

Przystań Kajakowa przy Bulwarze Wejhera
Przystań przy Bulwarze Wejhera jest kolejną przystanią kajakowo-wodną w Nowym Dworze Gdańskim. Pomost pływający umożliwia przycumowanie burtą jednego jachtu. W części brzegowej znajdują się suszarki na kajaki, wiata piknikowa, miejsce na ognisko. Rynna do wodowania kajaków najwidoczniej nie jest używana, gdyż na brzegu jest zarośnięta okazałym żywopłotem.
  • Przystań Kajakowa w Nowym Dw. Gdańskim przy Bulwarze Wejhera - więcej informacji i zdjęcia - tutaj
Tuż za przystanią przepływamy pod kładką dla pieszych (brak danych odnośnie prześwitu) w ciągu ul. 3 Maja, a przed nami przyczółki tzw. "Mostu Stobbego".


Niebezpieczna przeszkoda podwodna przy filarach Mostu Stobbego - płyniemy lewą stroną - fot. Piotr Salecki (2025)


Niebezpieczna przeszkoda podwodna przy filarach Mostu Stobbego - fot. Piotr Salecki (2025)

Przyczółki mostu Stobbego - uwaga niebezpieczeństwo!
Na rzece przy dawnych filarach tzw. Mostu Stobbego znajdują się w wodzie resztki betonowych konstrukcji. Łatwo o nie zahaczyć kadłubem łodzi czy spodziną silnika, jeśli nie zachowa się należytej ostrożności. Miejsce to powinno być oznakowane znakiem "odosobnionego niebezpieczeństwa" - są to dwa trójkąty - czerwony i zielony zwrócone ostrzami do siebie. Służby wodne wyręczali miejscowi wodniacy, ustawiając w tym miejscu tyczki lub żółte boje. Uwaga! Przeszkodę wreszcie, wiosną 2025 oznakowano, ale zamiast zastosować przepisowe znaki, w wodzie zamontowano rurę pomalowaną w czarno-żółte pasy! Tuga łagodnie łukuje w prawo, na wschodnim brzegu towarzyszy nam droga i ciąg pieszy, z prawej brzeg jest intensywnie zadrzewiony. Przepływamy pod bardzo niską kładką, która w 2026 ma zostać przebudowana na bliźniaczo podobną do kładki za przystanią kajakową przy Żuławskim Ośrodku Kultury. Prześwit pod tą kładką wyniesie około 2,07 m. 


Kładka, która w 2026 roku zostanie przebudowana - fot. Piotr Salecki (2025)


Tuga w Nowym Dworze Gdańskim, przed mostem w ciągu ul. Warszawskiej - fot. Piotr Salecki (2025)

Płyniemy odcinkiem mocno zadrzewionym. Przed nami kolejny most w ciągu ulicy Warszawskiej. Wzdłuż betonowych filarów resztki drewnianych odbojnic i wystające śruby. Most ma pozostałości po tzw "rozporku", wcięciu dla kominów statków. Za mostem rzeka zakręca w lewo, na zachodnim brzegu ogródki działkowe, na wschodnim solidne pomosty pływające przy łączce. Miejsce to zachęca do postoju, ale jest zapewne prywatne.

"Ostatnia prosta"
Za zakrętem most (dwie nitki) drogi ekspresowej S7 i zaraz za nimi kolejny most drogowy. Prześwit pod mostami wynosi 4,60 m. Za tymi mostami rzeka płynie około 400-metrowym, prostym odcinkiem. Zawsze, podczas moich 20-letnich już wypraw Tugą i Świętą ten odcinek stanowił pierwszą poważną przeszkodę na szlaku do Nowego Stawu i często... ostatnią prostą rejsu, bo dalej już się nie dało płynąć (na szlaku za Marynowami jest jeszcze jeden prosty odcinek sprawiający podobne problemy, o nim dalej). Zwalone drzewa lub ich pojedyncze konary, zatory z pływających wysp i nagromadzonych przy nich różnego rodzaju śmieci tworzyły bowiem na tym odcinku zaporę lub zapory trudne do przebicia. Jesienią 2025 roku odcinek ten został oczyszczony przez pracowników Nadzoru Wodnego z Nowego Dworu Gdańskiego, a ja przekonam się, czy da się dalej płynąć, już podczas pierwszego wiosennego rejsu w sezonie 2026 i oczywiście napiszę to w tym artykule. Wielokrotnie jednak udało mi się popłynąć Świętą dalej, do Nowego Stawu i dlatego mogę dalej opisywać Wam ten szlak wodny. 

Święta
Pierwsze oznaki, że Święta jest naprawdę dzikim szlakiem występują już przy moście kolejowym. Wolny od krzaków przesmyk jest bardzo wąski. Rzeka wyraźnie zwęża się i w niczym już nie przypomina tej szeroko rozlanej Tugi. Wokół, gdzie okiem sięgnąć typowy żuławski krajobraz. Pola aż po horyzont. Po obu stronach rzeki wały, w końcu to obszar depresyjny. Nawet wędkarzy trudno tu spotkać,  zdumieni widokiem płynącej jednostki pospiesznie ściągają wędki. Cisza i spokój. Dużo ptactwa, które ma tu oazę ciszy i spokoju a oburzone pojawieniem się naszej jednostki, podrywa się do lotu. Co jakiś czas musimy stawać, aby oczyścić układ chłodzenia z rzęsy, przecinamy też śrubą trawę rzeczną. Czasami zdarzają się prawdziwe "dywany z trawy", pokrywające wodę na całej szerokości zielonym kożuchem. Są odcinki proste ale momentami rzeka gwałtownie meandruje. Nawet przy niewielkiej prędkości ledwo "wyrabiamy" się w zakrętach.

Na odcinku Nowy Dwór Gdański-Nowy Staw uważamy na kłusowników. W ciągu dnia pozostawiają oni rozpięte w poprzek rzeki cienkie linki, na poziomie wody lub wyżej, które są prawie niewidoczne. Jeśli nasza jednostka ma otwarty kadłub, "nadziać się" na linkę mogą siedzący w niej pasażerowie. 

4. Nowy Dwór Gdański (południowa granica miasta)-Marynowy
Za wspomnianą prostą rzeka skręca ostro w lewo, na zachodnim brzegu stacja pomp a przed nami dawny most kolei wąskotorowej - obecnie most pieszo-rowerowy. Most to nie tylko administracyjna granica Nowego Dworu Gdańskiego ale i granica oddzielająca Tugę od Świętej. Granica, za którą rzeka jest węższa i o wiele bardziej zarośnięta. Nowy Dwór Gdański leży "mniej więcej" w połowie szlaku Tui-Tugi-Świętej dostępnego dla większych jednostek (Nowy Dw. Gdański to 11 km, Nowy Staw - 25 km). Za miastem rzeka zmienia zdecydowanie swój charakter. Proste odcinki rzeki przeplatają się z gwałtownymi zakrętami. Przepływamy obok dawnych mijanek dla statków, w postaci charakterystycznych półkoli wyciętych w brzegu rzeki. Są na ogól zarośnięte trzcinami i na wpół zasypane. 

Zmienia się też okolica - wcześniejsze widoki brzegów zarośniętych krzewami i drzewami, licznych domostw, wsi i miejscowości zamieniają się w pola ciągnące się po horyzont i brzegi z rzadka porośnięte krzakami czy zagajnikami. Dookoła pustkowie, z rzadka pojedycze domostwa, nawet wędkarzy jest niewielu. Zdziwieni widokiem naszej łodzi pospiesznie zwijają wędki. Bo widok płynącego Świętą pontonu, kajaka czy łodzi to prawdziwe święto! Chociaż, jak widać na jednym ze zdjęć, można ten szlak przepłynąć nawet sporym hausbootem. 

Roślinność wodna tworzy nieprzenikniony, zielony "dywan", rzęsa, salwinia pływająca, grążele, grzybienie białe, tararak, kosaciec żółty, rdestnica, strzałka wodna, osoka aloesowata, trzcina pospolita i trawa rzeczna  tworzą zieloną gęstwinę, nazywaną przez wodniaków "kartofliskiem". Wygląda to malowniczo i barwnie, ale stanowi w wielu miejscach zaporę nie do przebycia. Zapychają się układy chłodzenia silników, śrubę oplątaną zielenią trzeba co chwilę oczyszczać z wody. 

Węższe koryto rzeki sprawia, że brzegi są bardziej dostępne i poza miejscami, w których Święta rozlewa się nieco szerzej, głęboko jest tuż przy brzegu. Nie ma bardzo długich, niedostępnych do zacumowania "na dziko" odcinków, jak na trasie do Nowego Dworu Gdańskiego.

Mniej więcej 2,5 kilometra za mostem, na zakręcie, polny krajobraz zamienia się w szpaler drzew na zachodnim brzegu. Możemy tu znależć miejsce do dobicia "na dziko" 
(okolice 15,7 km, 54°11'07.0"N 19°05'54.9"E).




Most w Marynowach
 
Most mijamy na 16,72 km (brak danych o prześwicie). To 3/4 dystansu do Rancza Pod Lipą na 20,20 km. Jest to jedyne "miejsce schronienia" na całej trasie pomiędzy Nowym Dworem Gdańskim a Nowym Stawem (przystań kajakowa na 25 kilometrze).

Tymczasem tuż za mostem (w odległości około stu metrów), na wschodnim brzegu dobre miejsce do dobicia "na dziko" (54°10'29.7"N 19°05'14.9"E).



Miejsce do dobicia "na dziko" za mostem w Marynowach - fot. Piotr Salecki (2025)


Agroturystyka "Ranczo Pod Lipą" w Marynowach - fot. Piotr Salecki (2025)

Agroturystyka Ranczo Pod Lipą Marynowy
Tak naprawdę na szlaku do Nowego Stawu mamy jedno miejsce gdzie możemy "zahaczyć" o namiastkę "cywilizacji" - Ranczo "Pod Lipą" w Marynowach. Samo Ranczo położone jest jednak, zgodnie z charakterem Świętej "na odludziu" - do miejscowości Marynowy mamy trzy kilometry. Niewielki pomost  umożliwia nam zacumowanie, po uzyskaniu zgody właściciela. Gospodarze są tu życzliwi kulturalnym wodniakom!
  • Agroturystyka Ranczo Pod Lipą, Marynowy 94, 82-100 Nowy Dwór Gdański, tel. 698-293-311. GPS: 54,1632 N 19,0923 E.
5. Marynowy-Nowy Staw przystań kajakowa
Do Nowego Stawu mamy około 5 kilometrów, ale przepłynięcie tego dystansu może nam sprawić dużą trudność!


"Autostrada" z krzakami łozy - to zdjęcie nie pokazuje jak tu trudno się "przecisnąć", ale następne już tak - fot. Piotr Salecki (2025)


"Autostrada" z krzakami łozy - fot. Piotr Salecki (2025)



Krzaki i wiatraki

Za Ranczem Pod Lipą rzeka płynie dwoma prostymi odcinkami mającymi 300 i 500 metrów. Pomiędzy nimi ostro zakręca w lewo pod kątem 90 stopni. To jednak dopiero wstęp do kolejnej "autrostrady". Dlatego w cudzysłowiu, że choć prosta, jest przecież bardzo wąska. Za kolejnym zakrętem, tym razem w prawo, wpływamy na najdłuższą chyba prostą na całym szlaku Tui-Tugi-Świętej - liczącą "jak strzelił" około 1,8 kilometra. Ten odcinek rzeki przed Nowym Stawem, jest bardzo charakterystyczny, nie tylko ze względu na brak meandrowania. Ma brzegi gęsto zarośnięte krzakami łozy, tworzące często "tunel" ciasno oplatający naszą łódź. Momentami wolny prześwit wynosi zaledwie około metra, a podczas żeglugi załoga musi bardzo uważać. Łatwo uderzyć w podtopione, dryfujące konary drzew. To miejsce, gdzie rozciągnięte są często sieci kłusownicze! Występują tu również tu "korki" z pływających wysp, zbitej wodnej roślinności, dryfujących gałęzi i różnych śmieci, przez które trudno się przebić. Drugim, charakterystycznym punktem odniesienia są stojące na zachodnim brzegu wiatraki turbinowe. Stąd widać już wieżę kościoła Św. Mikołaja w centrum Nowego Stawu.

Po minięciu "autostrady", pomiędzy 23 a 24 kilometrem rzeka ponownie mocno meandruje. Na obu brzegach widzimy wały uszkodzone przez bobry. Łatwo dostrzec te zwierzęta, które niespecjalnie już kryją się przed ludźmi, zwłaszcza pod wieczór. Cały odcinek, aż do 25 kilometra bywa bardzo mocno zarośnięty trawą rzeczną. Przed nami cel naszegom rejsu - Nowy Staw.



Wpływamy do Nowego Stawu - fot. Piotr Salecki (2025) 

Nowy Staw

Wpływamy do Nowego Stawu. Z obu stron przeważają wysokie brzegi, co sprawia wrażenie, jakbyśmy płynęli w głębokim wąwozie. Z obu stron nad wodę pochylają się drzewa a ich gałęzie omiatają pokład naszej łodzi. Nietrudno zgadnąć, że co jakiś czas drzewa te lub ich konary wpadają do wody, tarasując swobodny przepływ. W km 24,70-24,90 rzeka jest bardzo mocno zarośnięta trzcinami, które zarastają prawie całą rzekę! Mijamy kładkę (brak informacji o jej prześwicie), nadal przebijając się przez trzciny. 25 kilometr to Przystań kajakowa w Nowym Stawie.


Nabrzeże przystani kajakowej w Nowym Stawie - fot. Piotr Salecki (2024)

6. Nowy Staw przystań kajakowa-dawna cukrownia

Przystań kajakowa w Nowym Stawie
To jedyne miejsce, gdzie możemy zacumować do uregulowanego betonowego brzegu. jest pole campingowe i boiska ośrodka sportu i rekreacji. 


Akwatorium dawnej Przystani Żeglugi Śródlądowej i obrotnicy dla statków w Nowym Stawie - fot. Piotr Salecki (2025)

Za
 przystanią rzeka znacznie się rozszerza - do około 40 metrów. To akwatorium dawnej Przystani Żeglugi Śródlądowej w Nowym Stawie i obrotnicy dla statków. Miejsce to obfituje w roślinność wodną. Za dawnym portem most drogowy (brak danych o prześwicie), za którym rzeka łagodnie łukuje w prawo. Przed nami bardzo, bardzo niski przepust rurowy. 
  • Przystań kajakowa w Nowym Stawie - szczegółowy opis i zdjęcia - tutaj


Zrzutnie cukru na barki przy dawnej Cukrowni Nowy Staw - fot. Piotr Salecki (2025)

Dawna cukrownia Nowy Staw

Jeśli damy radę pod nim przepłynąć, dotrzemy do jednego z najbardziej klimatycznych miejsc - nabrzeża cukrowni, z pozostałościami urządzeń do załadunku cukru na barki. Przed nami kolejny most (pod nim bardzo płytko), za mostem dopływ Małej Świętej. Tu dotrą już raczej tylko kajaki lub mikrołódki...


Ujście Małej Świętej do Wielkiej Świętej - fot. Piotr Salecki (2025)

Mała Święta przy ujściu do Wielkiej Świętej - fot. Piotr Salecki (2025)

7. Za Nowym Stawem w górę rzeki Świętej i Małej Świętej

Bardzo niskie mostki, progi wodne, przenoski i spłycenia. To szlak typowo kajakowy.

Piotr Salecki (styczeń 2026)
  • Opis archiwalny, aktualny do 2010 roku - tutaj
  • Opis archiwalny, aktualny do 2022 roku - tutaj
Przepust rurowy w Nowym Stawie - fot. Piotr Salecki (2015)

Kilometraż Świętej-Tui (Tugi)
WB - brzeg wschodni, ZB- brzeg zachodni
w nawiasach przy kilometrażu podane są alternatywne dane
opis w górę rzekikilometraż wg 
pomiarów Autora
GPS
ujście do Szkarpawy00,00 km  
most drogowy, prześwit 10,60 m00,01 km  
linia energetyczna, prześwit 10 m.
00,02 km  
WB - zatoka, starorzecze, w zatoce
nieoznakowana linia energetyczna
 
00,04 km  
linia energetyczna, prześwit 17,4 m.00,07 km  
wrota sztormowe Tujsk 00,15 km  
linia energetyczna, prześwit 5,8 m.
00,77 km  
WB - zamknięte wałem odgałęzienie Stara Tuja 
(ciek opisywany również jako Kanał Drzewny)
00,82 km  
linia energetyczna, prześwit 5,8 m.01,35 km  
ZB - plaża z nieoficjalnym kąpieliskiem
dobre miejsce do postoju "na dziko"
01,40 km  
wyspa, szlak żeglowny po stronie wschodniej01,15-
01,55 km
 
 
półwysep, szlak żeglowny po stronie wschodniej01,64 km  
ZB 300-metrowa odnoga rzeki za półwyspem,
w odnodze rzeki za półwyspem przystań kajakowa 
w Tujsku - pomost pływający
odl 200 m  
ZB - głęboka zatoka01,92 km  
ZB - głęboka zatoka02,00 km  
ZB - zatoka z prywatnym pomostem02,20 km  
WB - pomost cumowniczy
przy moście zwodzonym w Tujsku
02,29 km  
most zwodzony w Tujsku, prześwit przy zamkniętym 
moście 2 m.
02,34 km  
WB - pomost cumowniczy
przy moście zwodzonym w Tujsku
02,38 km  
WB - przystań kajakowa w Stobcu02,90 km  
ZB - ujścia kanału dopływowegobd 
ZB - zatoka (prawdopodobnie dawna
mijanka dla statków)
03,01 km  
WB - głęboka zatoka z zakolami
z prywatnym posmostem
03,72 km  
linia energetyczna, prześwit 10,6 m.04,10 km  
linia energetyczna, prześwit 6,8 m. 04,65 km  
WB - niewielki basenik 04,70 km  
WB - ujście starej Tui (zatoka)05,15 km  
ZB - zatoka05,33 km  
ZB - zatoka05,45 km  
ZB - pomost cumowniczy
przy moście podnoszonym w Żelichowie
05,77 km  
linia energetyczna tuż przed mostem, prześwit 15 m.05,79 km  
most podnoszony w Żelichowie, prześwit przy 
zamkniętym moście 5 m.
05,80 km  
ZB - pomost cumowniczy
przy moście podnoszonym w Żelichowie
05,83 km  
ZB - przystań kajakowa w Cyganku06,11 km  
linia energetyczna, prześwit 17 m.07,30 km  
linia energetyczna, prześwit 9,5 m.07,86 km  
linia energetyczna, prześwit 12 m.08,80 km  
linia energetyczna, prześwit 10 m.09,04 km  
most kolejowy Żuławskiej Kolei Dojazdowej,
granica N. Dw. Gdańskiego, prześwit 4,75 m.
09,09 km  
linia energetyczna, prześwit 8,7 m. 09,19 km  
ZB - zatoka na zakręcie rzeki, dawne ujście 
Kanału Wiślano-Zalewego, nabrzeże przy 
dawnej śluzie (d przystani klubu żeglarskiego)
09,40 km
(09,50 km)
15,70 km

linia energetyczna, prześwit 26,8 m. 09,50 km  
linia energetyczna, prześwit 8,8 m. 09,85 km  
szerokie rozlewisko10,20-
10,40 km
 
 
linia energetyczna, prześwit 6,3 m. 10,50 km  
ZB - stacja paliw Ofki, 20 metrów od rzeki10,60 km  
most zwodzony, ul. Gdańska, prześwit 
pod zamkniętym mostem 1,9 m. 
10,72 km  
WB - przystań żeglarska Nad Tugą 10,77 km  
WB - przystań kajakowa w małej zatoczce 
(uwaga próg)
10,89 km
(10,80 km) 
 
kładka dla pieszych10,93 km  
LB - nabrzeże cumownicze przy parku11,00
-11,10 km
 
 
WB - przystań kajakowa przy ul. Wejhera11,30 km 
(10,90 km)
 
kładka dla pieszych, ul. 3 Maja 
11,33 km  
przyczółki mostu Stobbego - uwaga na przeszkodę
podwodną - szczegółowe informacje w artykule
11,50 km  
linia energetyczna, brak oznakowania11,55 km  
kładka dla pieszych, ul Chrobrego-Krótka 11,57 km  
most drogowy, ul. Warszawska, brak danych o
prześwicie
11,89 km
(12,00 km)

 
 
linia energetyczna nieoznakowanabd  
most drogowy trasy S7 (podwójny), 
prześwit 4,60 m.
12,60 km  
most drogowy, prześwit 4,60 m.12,68 km  
linia energetyczna, nieoznakowana12,80 km  
ZB - stacja pomp, ujście kanału odwadniającego13,20 km  
most kolejowy Żuławskiej Kolei Dojazdowej
nieeksploatowany (ścieżka rowerowa), brak 
danych o prześwicie
13,80 km  
WB - dawna obrotnica (rozlewisko)14,10 km  
WB - stacja pomp, ujście kanału odwadniającego14,90 km  
linia energetyczna nieoznakowana15,15 km  
ZB - dawna obrotnica-mijanka (miejsce zarośnięte)16,00 km  
most drogowy Tuja-Marynowy, brak danych o 
prześwicie
16,72 km
(17,20 km)
 
linia energetyczna, prześwit 6,3 m.bd 
WB - dawna obrotnica (rozlewisko)19,80 km  
WB - Marynowy - Ranczo pod Lipą - agroturystyka20,6 km  
WB - dopływ kanału Tragamiński Rów21,50 km  
WB - stacja pomp, ujście kanału odwadniającego21,90 km  
ZB - wiatraki, odcinek z krzakami łozy 22,20
-23,10 km
 
 
WB - dopływ kanału Dębliński Rów23,10 km  
początek zabudowań Nowego Stawu24,60 km  
trzcinowisko pokrywa prawie całą szerokość rzeki25,00 km  
kładka25,23 km  
WB - Nowy Staw, przystań kajakowa25,44 km
(24,90 km) 
 
WB - szerokie rozlewisko, dawny port 
w Nowym Stawie
25,50
-25,60 km
 
 
most drogowy, ul. Obrońców Westerplatte25,60 km
(25,10 km)
 
bardzo niski przepust rurowy25,70 km  
WB - teren nieczynnej cukrowni Nowy Staw
zrzutnie cukru do barek
26,00 km 
(25,38 km)
 
most drogowy, ul. Mickiewicza26,11 km  
ZB - ujście Małej Świętej26,20 km  
próg spiętrzający przegradzający rzekę26,40 km  
most drogowy, ul. Młyńska26,40 km  
niski przepust rurowy26,41 km  
dalej w górę rzeki szlak dostępny dla kajaków do miejscowości Tralewo   
niska kładka26,80 km   
niski przepust rurowy26,90 km   
WB - dopływ z polderu27,19 km   
mijanka - obrotnica27,37 km   
most ul. Matejki27,43 km   
rozlewisko27,60
-27,80 km
  
 
most drogowy do miejscowości Laski28,00 km   
linia energetyczna nieoznakowana28,42 km   
most drogowy28,80 km   
most drogowy Tralewo29,60 km   
most drogowy30,88 km   
kładka31,65 km   
most drogowy33,95 km   
okolice miejscowości Stogi34,25 km   
odgałęzienie kanału prowadzącego w pobliże
przystanku PKP Stogi Malborskie
34,25 km   
dalej koryt rzeki jest całkowicie zarośnięte i przypomina coraz węższy rów melioracyjny
  • 25,1 km. Ujście Tugi do Szkarpawy
  • 25,0 km. Most drogowy.
  • 24,8 km. Z lewej zatoka.
  • 23,6 km. Rozlewisko, płyniemy lewą stroną.
  • 23,2 km. Most zwodzony (obecnie nie otwierany).
  • 21,2 km. Z lewej strony głęboka zatoka. Przy niej domek letniskowy z wiatą. Podobno właściciel pozwala korzystać z niej wodniakom, prosząc o zachowanie porządku.
  • 20,8 km. Prawie całą szerokość rzeki zagradza powalone drzewo.
  • 19,0 km. Wsie Żelichowo i Cyganek. W Cyganku dom podcieniowy oraz cmentarz mennonicki.
  • 19,3 km. Żelichowo-Cyganek. Most drogowy.
  • 16 km. Most kolejki wąskotorowej. W pobliżu możliwe przeszkody podwodne. Płyniemy bardzo powoli. Po minięciu mostu zbliżamy się do Nowego Dworu Gdańskiego.
  • 15,7 km. Betonowe zaniedbane nabrzeże z prawej strony. Dawniej była tu zlokalizowana przystań żeglarska.
  • 14 km. Nowy Dwór Gdański. Obszerne rozlewisko. Płyniemy lewą stroną.
  • 14,1-14,3 km. Nowy Dwór Gdański. Po obu stronach rzeki przycumowane jachty i łodzie miejscowych żeglarzy. 
  • 14,2 km. Z prawej strony stacja benzynowa.
  • 14,4 km. Nowy Dwór Gdański - most zwodzony (obecnie nieczynny). Przed mostem po prawej stronie slip (ze szlabanem zamkniętym na kłódkę) oraz wzmocnione nabrzeże umożliwiające dogodne cumowanie.
  • 14,5 km. "Nowodworska Wenecja". Z lewej strony spichlerz, skąd niegdyś przeładowywano towary wprost na barki. Obecnie Żuławski Ośrodek Kultury.
  • 14,5-14,0 km. Po obu stronach umocnione nabrzeża z prawej strony dworzec PKS. Drzewa z gałęziami zwiszającymi nisko nad wodą.
  • 14,0 km. Niedawno odnowione nabrzeże postojowe z prawej strony. 
  • 13,7 km. Ruiny dawnego mostu, tzw Mostu Stobbego. Ogromne niebezpieczeństwo! na środku, tuż pod powierzchnią wody, betonowe resztki mostu. Przepływamy bardzo powoli, z lewej strony, tuż obok pozostałego fragmentu mostu.
  • 13,3 km. Drewniana kładka dla pieszych, przepływamy lewą stroną. Koniec rzeki Tugi, początek szlaku rzeki Świętej.
  • 13,0 km
  • 12,3 km. Most na drodze z Gdańska do Warszawy. Za mostem prosty długi odcinek rzeki. Uwaga. W tym miejscu pod mostem i na tym, odcinku płyniemy ostrożnie i powoli. Możliwe przeszkody podwodne.
  • 11,3 km. Most kolejki wąskotorowej. Tu rozpoczyna swój bieg Tuga a kończy Święta.
  • 10,0 Stacja pomp po lewej stronie.
  • 10,7 Stacja pomp po  lewej stronie.
  • 08,3 km. Most drogowy w pobliżu wsi Marynowy i Tuja. Za mostem, po lewej dogodne miejsce do biwakowania. 
  • 05,0 km. Gospodarstwo Agroturystyczne "Pod Lipą" w Marynowach.
  • 05,2 km Stacja pomp (z lewej strony).
  • 00,4 km Nowy Staw. Nabrzeże cumownicze ze slipem w pobliżu stadionu miejskiego.
  • 00,02 km. Nowy Staw. Obrotnica dla statków i barek, rejon dawnego portu.
  • 00,00 km. Nowy Staw. Most drogowy.
  • -00,20 km. Nowy Staw. Przepust rurowy (bardzo nisko nad wodą).
  • -00,40 km. Pozostałości nabrzeża cukrowni, skąd załadowywano cukier na barki.
  • -00,50 km. Kładka tuż nad wodą z prymitywnym jazem (w 2015 roku zdemontowana).
  • -00,55 km. Most (pod mostem bardzo płytko - poniżej 40 cm).
  • -00,60 km. Dopływ Małej Świętej.

Wyspa na Tudze. Omijamy ją prawą burtą, czyli wpływając w lewą odnogę - fot. Piotr Salecki (2010)


Początki miejscowości Nowy Dwór Gdański. Tu Tuga rozlewa się szeroko... - fot.Piotr Salecki 2012


Panorama nabrzeża klubu żeglarskiego w Nowym Dworze Gdańskim... - folt. Piotr Salecki (2010)


Miejsce na postój w centrum miasta - przed mostem zwodzonym- fot. Piotr Salecki (2008)


Most zwodzony w Nowym Dworze Gdańskim (obecnie nieczynny). Widok "z góry" rzeki - fot. Piotr Salecki (2010)


"Nowodworska Wenecja". Tu jeszcze w latach 60-tych docierały barki z których przeładowywano towar wprost do magazynów. Fot. Piotr Salecki (2010)


Dawne spichlerze - fot. Piotr Salecki (2012)



Na terenie Nowego Dworu przez rzekę przerzucone są liczne mostki i kładki. Za kładką widoczne ruiny Mostu Stobbego. W tym miejscu na środku rzeki są resztki betonowego przyczółka tuż pod powierzchnią wody. Płyniemy lewą stroną - fot. Piotr Salecki (2010)


Trasa Gdańsk-Warszawa. Z pędzących samochodów rzeki prawie nie zauważamy - fot. Piotr Salecki (2012)


Minęliśmy mostek od którego zaczyna się "dziki szlak" rzeki Świętej - fot. Piotr Salecki (2012)


Klimaty rzeki Świętej. Za chwilę ostry zakręt w prawo... - fot. Piotr Salecki (2010)


... i za zakrętem - fot. Łukasz Bellwon (2010)


To zdjęcie ze szlaku Świętej pomiędzy Nowym Stawem a Nowym Dworem Gdanskim dedykuję tym, którzy twierdzą, że Świętą nie pływa nic większego od kajaka czy łodzi wędkarskiej - fot. Piotr Salecki (2015)

































































Odpowiedzi

Tuga we wrześniu 2014

Witam serdecznie! Ja również podczas jesiennego "rejsu gospodarskiego" 15 września byłem na Tudze. I podobnie jak wy zdecydowałem się zawrócić. Spodziewałem się gęstych zielonych dywanów, bo jadąc trasą Gdańsk-Elbląg podczas przejazdu nad Tugą widać, że nie ma w Nowym Dworze w pobliżu mostu nad E7 ani jednego odcinka wolnego od zieleni... Tak to już jest, że wszystkie szlaki "na uboczu" na których nie ma większego ruchu wodnego zarastają takim kożuchem. Najlepiej eksplorować je w kwietniu czy w maju... Przy okazji - przysyłajcie swoje wrażenia i zdjęcia z rejsu! Pozdrowienia, Piotr Salecki

Dodaj nową odpowiedź