Raport o oddziaływaniu na środowisko - streszczenie

STRESZCZENIE
Przedmiot i zakres oceny Niniejszy „Raport o oddziaływaniu na środowisko budowy kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną” wykonany został na etapie poprzedzającym wszczęcie postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko. Zgodnie z prawem Unii Europejskiej i prawem krajowym budowa kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną zalicza się do inwestycji, dla których konieczne jest opracowanie raportu i przeprowadzenie postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko z udziałem społeczeństwa. Przedmiotem oceny jest planowana budowa kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną w rejonie Skowronek wraz z towarzyszącą infrastrukturą oraz tor wodny przez Zalew Wiślany do pławy 10ELB. Zasięg przestrzenny planowanego przedsięwzięcia przedstawiono na poniższym rysunku.

RYSUNEK 1

Podstawę formalną oceny stanowi „Studium Wykonalności inwestycji budowa kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną” zwanym dalej „Studium Wykonalności” opracowanym przez Konsorcjum Polbud Pomorze, Fundacja Naukowo-Techniczną Gdańsk i Przedsiębiorstwo GEOSYNTEX Sp. z o.o. oraz opracowania specjalistyczne wykonane dla potrzeb „Studium Wykonalności”.


Planowane przedsięwzięcie będące inwestycją celu publicznego zostało przyjęte Uchwałą Rady Ministrów z dnia 13 listopada 2007 roku w sprawie ustanowienia Programu Wieloletniego na lata 2008-2013 pod nazwą „Budowa drogi wodnej łączącej Zalew Wiślany z Zatoką Gdańską”.

W „Studium Wykonalności” przeanalizowano trzy opcje:

Opcja Ι – „Pozostawienie dotychczasowych połączeń wodnych polskich portów nad Zalewem Wiślanym z Morzem Bałtyckim za pomocą istniejących dróg wodnych w Delcie Wisły oraz toru wodnego przez rosyjską część Zalewu Wiślanego i Cieśninę Pilawską dla jednostek pływających o zanurzeniach ograniczonych do 1,8 m, traktując tę opcję, jako tak zwany stan zerowy.”

Opcja ΙΙ – „Udrożnienie istniejących sieci śródlądowych dróg wodnych łączących Zalew Wiślany oraz Morski Port w Elblągu z Zatoką Gdańską i Morzem Bałtyckim poprzez modernizację zapewniającą osiągnięcie parametrów technicznych istniejących sieci śródlądowych dróg wodnych odpowiadających wymiarom statku miarodajnego podanym przez Zarząd Portu Morskiego w Elblągu (L = 100 m, B = 20 m, H = 4 m)”.

Opcja ΙΙΙ – „Zbudowanie Kanału Żeglugowego o głębokości 5,0 m przez Mierzeję Wiślaną w polskiej części Mierzei oraz pogłębienie istniejących torów wodnych na Zalewie Wiślanym i rzece Elbląg (do Portu Elbląg) umożliwiających docelowo dostępność do Portu Morskiego Elbląg statków o zanurzeniu do 4 m, szerokości do 20 m i długości do 100 m podanych jako miarodajne przez Zarząd Portu Morskiego Elbląg”.

W wyniku przeprowadzonych w ramach „Studium Wykonalności” analiz uznano, że jedynie opcja trzecia daje możliwość pełnego wykorzystania aktualnego potencjału techniczno – gospodarczego i rozwoju Portu w Elblągu oraz pozostałych portów i przystani nad Zalewem Wiślanym.

Następnie analizowano cztery potencjalne lokalizacje kanału żeglugowego: Skowronki, Nowy Świat, Przebrno i Piaski. Ostatecznie wytypowana została do dalszych analiz lokalizacja w Skowronkach, która została oceniona w niniejszym raporcie jako wariant Inwestora. Analizując przestrzenny zasięg oddziaływań stwierdzono, że powiązania planowanego kanału żeglugowego z zadaniami warunkującymi jego funkcjonowanie pozwalają na wstępne określenie obszaru potencjalnych oddziaływań środowiskowych planowanego przedsięwzięcia do:
• wód przybrzeżnych Zatoki Gdańskiej przylegających do Mierzei Wiślanej,
• terenu Mierzei Wiślanej,
• akwenu Zalewu Wiślanego.

Biorąc pod uwagę oddziaływania skumulowane, które może powodować planowane przedsięwzięcie w ocenie uwzględniono również rzekę Elbląg i Jezioro Drużno. Metoda oceny W ramach opracowania niniejszego raportu przeprowadzono badania terenowe dotyczące waloryzacji siedlisk przyrodniczych, siedlisk i gatunków chronionych w ramach obszarów Natura 2000, ze szczególnym uwzględnieniem awifauny. Wykonano również wstępną waloryzację przyrodniczą w rejonie planowanego przekopu przez Mierzeję Wiślaną, tj. w rejonie Skowronek oraz dla porównania walorów przyrodniczych, w pozostałych proponowanych lokalizacjach. Ze względu na termin realizacji prac terenowych niemożliwe było wykonanie pełnej inwentaryzacji przyrodniczej na obszarach lądowych Mierzei Wiślanej oraz w obrębie wód Zalewu Wiślanego. Wykorzystano również wyniki opracowań dotyczących Zalewu Wiślanego, Mierzei Wiślanej i rzeki Elbląg oraz wyniki modelowania ruchu rumowiska wzdłuż Mierzei i zamulania toru wodnego na Zalewie Wiślanym, opracowane przez Instytut Budownictwa Wodnego PAN w Gdańsku. Wykorzystano także wiedzę ekspercką oraz dostępną literaturę i wyniki prac naukowych dotyczących Zalewu Wiślanego, Mierzei Wiślanej, rzeki Elbląg i jeziora Drużno, opracowywanych m.in. przez Morski Instytut Rybacki, Uniwersytet Gdański, Zakład Ornitologii PAN w Gdańsku-Sobieszewie i inne. W ocenie eksperckiej oddziaływań na komponenty środowiska wykorzystano metodę oceny polegającą na określeniu znaczenia i skali oddziaływań. Przy ocenie znaczenia oddziaływań uwzględniono oddziaływania pozytywne i negatywne oraz ­ bezpośrednie, pośrednie; ­ skumulowane, synergiczne, proste; ­ ciągłe, czasowe; ­ trwałe, odtwarzalne, odwracalne.

Tabela 1. Znaczenie oddziaływania oceniano w oparciu o wyżej określone kryteria. ZNACZENIE Pozytywne/negatywne (+)/(-) Bezpośrednie/Pośrednie (3)/(1) Synergiczne/Skumulowane/Proste (3)/(2)/(1) Ciągłe/Czasowe (3)/(1) Trwałe/Odtwarzalne/Odwracalne (3)/(2)/(1) Znaczenie oddziaływania klasyfikowano jako: 4-6 7-9 10-12 Małe Średnie Duże Dla potrzeb niniejszego opracowania przeprowadzono latem 2008 roku wstępną waloryzację siedlisk przyrodniczych we wszystkich 4 wariantach lokalizacyjnych wyznaczonych i rozpatrywanych w „Studium Wykonalności”.

Dla każdego z 4-ch zlokalizowanych wariantów przyjęto te same kryteria obejmujące:
• obserwację i spis określonych gatunków reprezentujących roślinność rzeczywistą,
• obecność gatunków obcych geograficznie i siedliskowo,
• skład gatunkowy runa w porównaniu z wyższymi warstwami roślinności w tym drzewostanem, • fizjonomię zbiorowiska,
• zasięg płatów poszczególnych zbiorowisk roślinnych,
• szerokość analizowanego obszaru wyznaczano ze względu na ukształtowanie i rzeźbę terenu oraz miejsce przecięcia płatu zbiorowiska (celem było określenie przebiegu osi przekopu względem granic płatu; czy przecięcie następuje przy jego krawędzi czy przez środek). Brak danych inwentaryzacyjnych z pełnego sezonu wegetacyjnego wskazuje na konieczność uzupełnienia tych danych jako wymóg konieczny do pełnego spojrzenia na bezpośredni obszar realizacji inwestycji oraz obszar jej oddziaływań. Konieczne jest przeprowadzenie badań terenowych w tym inwentaryzacji przez okres minimum roku a najwłaściwiej dwóch lat, dla uzyskania materiałów porównawczych. Do sporządzenia części opracowania dotyczącego ptaków wykorzystano materiały archiwalne gromadzone przy okazji licznych, różnych metodycznie prac terenowych, prowadzonych w różnych częściach Zalewu Wiślanego od początku lat 80. ubiegłego stulecia do roku 2007, oraz materiały zbierane celowo w 2008 roku. Materiał zbierany w ramach prac nad niniejszym raportem pochodzi z prac terenowych prowadzonych pomiędzy 05 lutym a 28 listopada 2008 roku, obejmujących cały sezon lęgowy oraz okres wiosennych i jesiennych wędrówek ptaków. Łącznie przeprowadzonych zostało 36 kontroli; większość kontroli odbywała się pieszo, wzdłuż brzegu, jedna prowadzona była z użyciem canoe, cztery odbywały się z powietrza podczas liczenia ptaków z helikoptera. Podczas kontroli pieszej obchodzone były istotne miejsca przebywania lub koncentracji ptaków, zależnie od okresu fenologicznego. Rejestracji podlegały wszystkie gatunki ptaków, ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwentaryzujących, lub gatunków potencjalnie istotnych dla obszaru Natura 2000. Kontrola prowadzona z użyciem canoe polegała na przepłynięciu w okresie lęgowym Mierzei Wiślanej od miejscowości Kąty Rybackie do miejscowości Piaski. USTALENIA DOKUMENTÓW PROGRAMOWO-PLANISTYCZNYCH Oceniane przedsięwzięcie analizowano pod kątem zgodności z dokumentami programowo-planistycznymi województw: pomorskiego i warmińsko-mazurskiego oraz na poziomie lokalnym (miasto i gmina Elbląg, Komunalny Związek Gmin Nadzalewowych). Generalnie należy stwierdzić że zarówno planowane przedsięwzięcie, jak i skutki przestrzenne jego realizacji związane z zakładanym ożywieniem gospodarczym portu w Elblągu oraz portów i przystani Zalewu Wiślanego są uwzględnione i znajdują rozwinięcie w licznych dokumentach programowych i planistycznych opracowywanych przez różne podmioty w województwie warmińsko-mazurskim, natomiast budowa kanału żeglugowego nie jest uwzględniona w dokumentach strategicznych województwa pomorskiego, na obszarze którego ma być realizowana inwestycja.


CHARAKTERYSTYKA PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA Przedsięwzięcie budowy kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną zlokalizowane jest na obszarze województwa pomorskiego i na obszarach morskich RP (Zatoka Gdańska i Zalew Wiślany). Kanał żeglugowy zaplanowano w rejonie miejscowości Skowronki, woj. pomorskie, powiat nowodworski, gmina Sztutowo. Tor wodny zaplanowano od miejscowości Skowronki do pławy 10 ELB. Zalew Wiślany ma status prawny morskich wód wewnętrznych. Główny tor wodny przebiega przez Zalew Wiślany od Cieśniny Pilawskiej w kierunku wschodnim do Kaliningradu oraz w kierunku zachodnim do stawy „Gdańsk”. Od głównego toru wodnego odgałęziają się tory do poszczególnych portów i przystani. Małe głębokości Zalewu Wiślanego sprawiają, że swobodę żeglowania po nim mają jachty balastowe o zanurzeniu do 1,5 m; jachty o zanurzeniu do 1,75 m powinny się trzymać wyznaczonych torów wodnych, szczególnie na podejściach do portów. Jachty o zanurzeniu większym niż 1,8 m nie powinny żeglować po Zalewie Wiślanym. Największymi jednostkami towarowymi, sporadycznie pojawiającymi się na Zalewie Wiślanym są barki motorowe o nośności 500 ton. Pod względem bezpieczeństwa żeglugi akwen Zalewu Wiślanego stwarza znacznie większe zagrożenia niż śródlądowe szlaki wodne lub jeziora. Zakres planowanego przedsięwzięcia Zgodnie z informacjami zawartymi w „Studium Wykonalności - Budowa kanału żeglugowego wraz z torem wodnym przez Zalew Wiślany” przedsięwzięcie poddane ocenie obejmuje m.in.: • śluzę o długości 200 m, szerokości 25 m i głębokości 5 m zamykaną z obu stron wrotami; • zasadniczą część kanału na długości ok. 1100 m, szerokości 60 m (100 m lokalnie na długości 200 m) oraz głębokości 5 m wraz z obudową brzegów i umocnieniami skarp nadwodnych; • falochron osłaniający akwen portowy z wejściem do kanału od strony morza; • tor podejściowy do kanału żeglugowego od strony morza o głębokości 5,5 m i szerokości 60 m oraz tor podejściowy od strony Zalewu Wiślanego; • tor wodny od Mierzei do pławy ELB10, o głębokości 4 m (w pierwszym etapie); • nabrzeża postojowe na kanale i w porcie od strony morza; • stanowiska wyczekiwania od strony Zalewu Wiślanego; • dwa mosty zwodzone z drogami dojazdowymi; • infrastrukturę techniczną (drogi serwisowe, mechanizmy otwierania i zamykania wrót śluzy i mostów zwodzonych niezbędne do prawidłowego funkcjonowania Kanału Żeglugowego). Do podstawowych rezultatów, które zostaną osiągnięte w wyniku projektu budowy kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną, „Studium Wykonalności” zalicza: • „Uzyskanie bezpośredniego połączenia Zalewu Wiślanego z morzem w granicach Polski, • Dostępność Portu Morskiego Elbląg dla statków morskich wszystkich bander o zanurzeniu do 4,0 m, długości do 100 m, szerokości do 20 m pod warunkiem, że w ramach odrębnego projektu „Przebudowa wejścia do Portu Elbląg wraz z pogłębieniem torów podejściowych do portów Zalewu Wiślanego (nieudostępnionego autorom „Studium Wykonalności”) przyjęto identyczne parametry statku wchodzącego do portu Elbląg, • Osiągnięcie przez Port Morski Elbląg przeładunków, co najmniej 3,5 mln ton rocznie, to jest o 3 mln więcej, niż bez budowy kanału, • Skrócenie drogi morskiej w relacji Elbląg – Trójmiasto o 94 km, Elbląg – porty Europy Zachodniej o 61 km i Elbląg – porty wschodniego Bałtyku o 15 km, • Dostępność Zalewu Wiślanego i przystani nad nim leżących dla jachtów od strony morza, • Dostępność morza dla jachtów bazujących w przystaniach Zalewu i żeglujących po Zalewie – zwiększająca atrakcyjność żeglarstwa nad Zalewem, • Możliwość wypłynięcia na morze statkiem turystycznym z Zalewu Wiślanego uatrakcyjniająca pobyt turystyczny nad Zalewem, • Możliwość przemieszczania się turystów drogą morską: miejscowości Mierzei Wiślanej – Trójmiasto i miejscowości na południowym brzegu Zalewu – trójmiasto odciążające transport drogowy, • Dostępność atrakcji krajoznawczych w rejonie Zalewu Wiślanego (Elbląg, Frombork) dla statków turystycznych żeglugi przybrzeżnej od strony morza, • Skrócenie czasu rejsów turystycznych z Trójmiasta do Elbląga, Fromborka i Krynicy Morskiej w porównaniu z Martwą Wisłą i Szkarpawą o około 5 godzin (przy zastosowaniu wodolotów). Kanał przez Mierzeję Wiślaną w lokalizacji Skowronki wymaga wykonania robót ziemnych o kubaturze 1 260 000 m3. Tor wodny od strony morza do projektowanego portu będzie wymagał wyrefulowania ok. 100 000 m3. Natomiast wykonanie nowego i pogłębienie istniejącego toru wodnego na Zalewie od przekopu Mierzei do portu w Elblągu wymaga wykonania robót refulacyjnych o łącznej kubaturze 4 150 000 m3, z czego w ramach planowanego przedsięwzięcia, od Mierzei do pławy 10ELB około 3 700 000m3 (dane z tabeli na stronie 93 „Studium Wykonalności”, 2007). „Studium Uwarunkowań” nie zwiera rozwiązania problemu urobku – wymieniane są jedynie różne teoretyczne możliwości jego zagospodarowania: • „wybudowanie wyspy rekreacyjnej lub wyspy stanowiącej ostoję ptactwa wodnego na Zalewie Wiślanym w miejscu wskazanym przez lokalną społeczność i władze samorządowe gmin nadzalewowych, w uzgodnieniu z ekologami i ornitologami, • składowanie na polach refulacyjnych w miejscach wyznaczonych zgodnie z obowiązującymi przepisami, • wbudowanie w istniejące obwałowania przeciwpowodziowe (wał czołowy od strony Zalewu), obwałowania odnóg deltowych uchodzących do Zalewu (łącznie około kilkuset kilometrów), w celu ich wzmocnienia …, • transport barkami i sprzedaż w celu wykorzystania do celów budowlanych np. do budowy dróg, • ewentualne wyklapowanie urobku w Zatoce Gdańskiej w miejscach wskazanych przez Urząd Morski w Gdyni”. W niniejszym raporcie uwzględniono również zadania innego projektu, który planowany jest do realizacji w rejonie Żuław Wiślanych, a który umożliwia aktywizację żeglugi i turystyki na akwenie Zalewu Wiślanego, tj.: „Pętla Żuławska – rozwój turystyki wodnej”. Warunki użytkowania terenu w fazie budowy i użytkowania Teren Mierzei Wiślanej, objętej różnymi formami ochrony przyrody i krajobrazu, sąsiaduje z wrażliwymi przyrodniczo akwenami: Zatoki Gdańskiej i Zalewu Wiślanego, objętymi różnymi reżimami ochronnymi. Współzależne ekosystemy: lądowy Mierzei oraz morskich wód przybrzeżnych Zalewu i Zatoki Gdańskiej tworzą unikalne warunki dla funkcjonowania środowiska, ochrony siedlisk i gatunków, wypoczynku i rekreacji ludzi, migracji różnych gatunków fauny. W wyniku budowy kanału żeglugowego pas terenu znajdujący się w zasięgu oddziaływania inwestycji ulegnie wylesieniu, splantowaniu, głębokim robotom ziemnym wraz z odwodnieniami wewnątrz wykopów i na terenach bezpośrednio przyległych. Bezpośrednia ciągłość Mierzei tworząca pasowy układ form morfologicznych zostanie trwale przerwana, w wyniku czego zostanie trwale rozcięty korytarz ekologiczny funkcjonujący wzdłuż Mierzei Wiślanej. Długotrwałe odwodnienia rejonu kanału żeglugowego spowoduje zmiany w stosunkach gruntowo – wodnych naruszając delikatną równowagę wód słodkich, ciągłość brzegu morskiego, ciągłość korytarza migracyjnego zwierząt i integralności ekosystemu leśnego. Użytkowanie terenu w otoczeniu inwestycji wraz z rozpoczęciem budowy kanału żeglugowego zmieni się nieodwracalnie. Ciągła struktura Mierzei z brzegiem morskim, wydmami porośniętymi lasem, szlakami migracji ssaków zostanie zastąpiona konstrukcjami hydrotechnicznymi. Po zakończeniu budowy, rozpocznie się faza funkcjonowania kanału żeglugowego, która utrwali efekt fragmentacji Mierzei będącej obecnie jednolitą formą geomorfologiczną, nastąpi przerwanie powiązań ekologicznych. Czynniki antropogeniczne zmienią diametralnie charakter użytkowania terenów w obrębie i bezpośrednim otoczeniu kanału. Przewidywane rodzaje i ilości zanieczyszczeń wynikające z funkcjonowania planowanego przedsięwzięcia Charakter planowanego przedsięwzięcia polegającego na przekopaniu Mierzei Wiślanej, zbudowaniu kanału żeglugowego z wykorzystaniem konstrukcji hydrotechnicznych oraz utworzeniu i utrzymaniu torów wodnych o określonych parametrach pozwala na ogólne określenie rodzajów zagrożeń związanych z funkcjonowaniem kanału żeglugowego, prowadzeniem żeglugi i uprawianiem sportów wodnych w obrębie Zalewu Wiślanego. Zakładana intensyfikacja żeglugi towarowej i pasażerskiej oraz form rekreacji wodnej spowoduje mało znaczący przyrost, w stosunku do stanu obecnego emisji zanieczyszczeń atmosferycznych i hałasu z jednostek pływających napędzanych silnikami spalinowymi. Lokalnie możliwe są rozlewy substancji ropopochodnych oraz innych zanieczyszczeń (ścieki sanitarne) z taboru pływającego. Odrębnym problemem będą zanieczyszczenia wtórne wód Zalewu towarzyszące pracom pogłębiarskim. Zanieczyszczenia te będą okresowo powodować uwalnianie z osadów substancji biogennych oraz związków organicznych, charakteryzujących się toksycznym działaniem względem niektórych organizmów wodnych. UWARUNKOWANIA FUNKCJONALNO-PRZESTRZENNE Budowa kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną jest szansą na rozwój gmin nadzalewowych. W ramach prac modernizacyjnych wykonano m.in. następujące działania:  pogłębienie toru podejściowego do 2,9 m do portu we Fromborku;  remont portu w Tolkmicku wraz z opracowaniem koncepcji przyczółka promowego;  remont nabrzeży portu w Piaskach oraz pogłębienie toru i basenu do 2 m;  pogłębienie toru podejściowego w Kątach Rybackich do 2,5 m; w przygotowaniu jest przetarg na projekt rozbudowy portu;  pogłębienie toru podejściowego do 2 m do portu w Suchaczu;  pogłębienie toru podejściowego w Krynicy Morskiej wraz z opracowaniem projektu przyczółka promowego. Największy zakres robót budowlanych dotyczy modernizacji Portu Elbląg, gdzie w latach 2004 – 2006 zrealizowano:  budowę uniwersalnego terminalu przeładunkowo–składowego, umożliwiającego przeładunek towarów o łącznej masie do 650 tys. ton rocznie,  modernizację basenu jachtowego Klubu „Bryza”,  budowę terminalu pasażersko-promowego, pozwalającego na obsługę promów o długości 65 m, szerokości 12 m, zanurzeniu do 2 m i wyporności do 600 ton. Docelowe plany Zarządu Portu w Elblągu przewidują obsługę statków pełnomorskich o zanurzeniu 4 – 5 m i nośności 3500 – 4000 DWT. Wiązałoby się to z budową nowych terminali i terenów składowych, realizowaną z udziałem m.in. kapitału ukraińskiego i białoruskiego. Realizacja tych planów wymagałaby pogłębienia torów wodnych, budowy obrotnicy dla statków oraz modernizacji systemu transportu kolejowego. Średnia głębokość kanału żeglugowego na rzece Elbląg kształtuje się na poziomie 3,5 m, a jego szerokość w najwęższym miejscu, na odcinku ujściowym do Zalewu Wiślanego, nie przekracza 50 m. Głębokość kanałów żeglugowych na Zalewie Wiślanym, miejscami wypłyca się do niewiele ponad 2 m, przy szerokości 30 do 40 m.. CHARAKTERYSTYKA ŚRODOWISKA OBJĘTEGO ODDZIAŁYWANIEM PROJEKTU Obszar objęty oddziaływaniem Projektu obejmujący wody przybrzeżne Zatoki Gdańskiej, Mierzeję Wiślaną, Zalew Wiślany oraz rzekę Elbląg i Jezioro Drużno, charakteryzuje się odmiennymi i zróżnicowanymi warunkami środowiskowo-przyrodniczymi. Mierzeja Wiślana Mierzeja Wiślana stanowi piaszczysty wał, unikalny w skali kraju obszar, zarówno pod względem struktury geomorfologicznej, jak i wartości przyrodniczych, wchodzący w skład południowo-bałtyckiego korytarza ekologicznego. Na Mierzei Wiślanej, na wschód od Wisły do granicy Państwa, znajduje się szereg miejscowości o charakterze turystyczno-rekreacyjnym, w tym miasto Krynica Morska oraz wsie gminne Sztutowo i Stegna. Analizowane przedsięwzięcie, polegające na budowie kanału żeglugowego, z natury rzeczy musiałoby przecinać Mierzeję w rejonie pomiędzy Kątami Rybackimi a wschodnią granicą Państwa. Zalew Wiślany Akwen Zalewu Wiślanego znajduje się w granicach dwóch województw – część północna z Mierzeją Wiślaną i zachodnim pobrzeżem należy do województwa pomorskiego, część południowo-wschodnia z Zatoką Elbląską do województwa warmińsko-mazurskiego. Wody Zalewu Wiślanego w części polskiej zasilają odnogi Wisły (Nogat i Szkarpawa z Wisłą Królewiecką), rzeka Elbląg, cieki spływające z Wysoczyzny Elbląskiej (w tym rzeka Bauda) oraz rzeka Pasłęka. Dopływ wody z Wisły, w wyniku funkcjonowania śluz na Nogacie i Szkarpawie, jest bardzo ograniczony. W części rosyjskiej do Zalewu Kaliningradzkiego uchodzą rzeki Pregoła i Prochładnaja, a także szereg innych mniejszych cieków. Zalew jest zbiornikiem silnie zeutrofizowanym, zarówno w wyniku procesów naturalnych, jak i dopływu znacznej ilości substancji użyźniających. Poziom wody w Zalewie Wiślanym uzależniony jest od kierunku i nasilenia wiatrów, które mogą przyczynić się do powstania fali sztormowej a także od wlewów z Morza Bałtyckiego przez cieśninę Pilawską. Maksymalna dobowa amplituda wody w Zalewie osiąga nawet 1,5 m. Największe spiętrzenia występują w zachodnim krańcu Zalewu, przy wiatrach wiejących z północnego wschodu. Fale sztormowe mogą dochodzić do blisko 2 m. Natomiast przy wiatrach z przeciwnego kierunku następuje obniżenie zwierciadła wody w części zachodniej, w skrajnym przypadku aż do odkrycia dna Zalewu. Rzeka Elbląg i Jezioro Drużno Rzeka Elbląg jest niewielkim ciekiem który bierze początek od jeziora Drużno i uchodzi do Zatoki Elbląskiej Zalewu Wiślanego. Tor wodny rzeki Elbląg na długości blisko 2 km oddzielony jest od wód Zatoki Elbląskiej wąską groblą. Przepływy wody w rzece Elbląg są zmienne i zależą od kierunku wiatrów, decydujących o okresowych spiętrzeniach wód na Zalewie Wiślanym. Jezioro Drużno jest zanikowym zbiornikiem wodnym, o wybitnych wartościach przyrodniczych. Poziom wody w jeziorze jest zmienny, oscylujący nieznacznie powyżej poziomu morza. Jest to jezioro systematycznie zarastające, z trudną do ustalenia linią brzegową, otoczone terenami torfowo-bagiennymi i trzcinowiskami. Jezioro wraz z otaczającymi bagnami podobnie jak Zalew Wiślany jest ostoją ptactwa rangi europejskiej. Wody podziemne W strefie nadmorskiej obserwuje się istotny wpływ Morza Bałtyckiego na wody podziemne. Woda morska infiltruje w głąb lądu, napotykając na wody gruntowe spływające w przeciwnym kierunku. Wytwarza się pewna równowaga między wodami zasolonymi i słodkimi, objawiająca się w postaci soczewek wody słodkiej „pływających” na podścielającej je wodzie słonej. W okresach wzmożonych opadów podnosi się zwierciadło wody słodkiej i wzrasta objętość soczewki, natomiast w okresach suchych oraz przy nadmiernej eksploatacji pompowaniu zwierciadło to obniża się, a cięższe wody słone wypierają wodę słodką, aż do ponownego uzyskania równowagi hydrodynamicznej. Zjawisko to występuje na Mierzei Wiślanej. Poziom słodkich wód gruntowych jest decydujący dla utrzymania warunków siedliskowych na tym obszarze. Na Mierzei Wiślanej użytkowe znaczenie mają wody czwartorzędowego piętra wodonośnego gdzie osadami wodonośnymi są piaski drobno-i średnioziarniste. Wody powierzchniowe Stan czystości wód Zalewu Wiślanego określono na podstawie wyników pięcioletniego okresu badań prowadzonych w latach 2000-2004, że wody Zalewu Wiślanego pod względem jakościowym charakteryzują się:  zmiennym zasoleniem z tendencją do wysładzania się wód w analizowanym okresie;  stabilnym, wysokim natlenieniem zarówno przy powierzchni jak i w warstwach naddennych co stwarza korzystne warunki rozwoju życia biologicznego i mineralizacji substancji organicznych;  względnie ustabilizowanymi, niskimi zawartościami substancji biogennych – azotu amonowego, azotanowego, azotanowego i ogólnego oraz fosforanów i fosforu ogólnego; stężenia tych wskaźników w wodach Zalewu utrzymywały się na ogół na poziomie wód I klasy – bardzo dobrej jakości;  pomimo niewielkich zawartości substancji biogennych wody Zalewu Wiślanego cechują się wysoką eutrofizacją, wykazując jednocześnie wyraźny trend jej wzrostu.  zawartości substancji toksycznych – metali ciężkich i chlorowcowodorów była na ogół bardzo niska; stan toksykologiczny wód wydaje się być na ustabilizowanym, dobrym poziomie, wyjątkiem jednak był rok 2003 kiedy stwierdzono podwyższone koncentracje niklu, kadmu i ołowiu; geneza i częstotliwość takich zmian jakości wód nie została poznana; przytoczone wyniki pomiarów z roku 2003, mogą wskazywać na niepoznane bliżej źródła pojawiających się okresowo wyraźnych wzrostów koncentracji metali ciężkich (kadm, nikiel, ołów), co może budzić pewien niepokój;  pod względem sanitarnym wody Zalewu Wiślanego od lat 1996-1997 cechują się dobrym i stabilnym stanem na poziomie I – II klasy czystości. Przyroda i obszary chronione Omawiany obszar charakteryzuje się wybitnymi walorami przyrodniczymi i wielką różnorodnością biologiczną. Obok licznych gatunków rodzimych występują zwierzęta i rośliny introdukowane, jak jelenie sika i daniel, a także egzotyczne gatunki typu sosna wejmutka, biała i banks. Okresowo pojawiają się łosie i wilki. W rejonie ujścia Wisły można zaobserwować foki i morświny. Przez teren Zalewu Wiślanego przebiega bardzo ważny wschodnioatlantycki szlak wędrówki ptaków, łączący lęgowiska w północnej Europie i zachodniej Syberii z zimowiskami w południowej i zachodniej Europie oraz Afryce.

Występują tu następujące formy ochrony przyrody:
• rezerwaty przyrody,
• obszary Natura 2000,
• parki krajobrazowe,
• obszary chronionego krajobrazu.

Ochrona rezerwatowa na terenach bezpośrednio otaczających Zalew Wiślany obejmuje następujące tereny:
• tereny lęgowe kormorana czarnego i czapli siwej - rezerwat ornitologiczny „Kąty Rybackie”;
• starodrzew między osadami Przebrno i Siekierki - rezerwat leśny „Buki Mierzei Wiślanej”;
• obszar obejmujący rozlewiska nadzalewowe od ujścia rzeki Szkarpawy do głównego ramienia Nogatu jako rezerwat ornitologiczny „Ujście Nogatu”;
• teren obejmujący wody Zatoki Elbląskiej Zalewu Wiślanego, wraz z usytuowanymi po zachodniej stronie Zatoki terenami podmokłymi jako rezerwat ornitologiczny „Zatoka Elbląska”;
• rzeka Pasłęka uchodząca do Zalewu, objęta na całej długości ochroną jako rezerwat bobra;
• na Wysoczyźnie Elbląskiej rezerwat leśny „Kadyński Las”, a w głębi „Buki Wysoczyzny Elbląskiej”;
• na Wybrzeżu Staropruskim rezerwat torfowiskowy „Cielętnik”;
• przy ujściu Przekopu Wisły rezerwat ornitologiczny „Mewia Łacha”. Planuje się ustanowienie kolejnych rezerwatów, w tym objęcie ochroną międzywydmowych terenów bagiennych na gruntach wsi Junoszyno „Moczary”, na wschód od Krynicy Morskiej wyniesienia wydmowego „Wielbłądzi Garb”, terenu siedliskowego mikołajka nadmorskiego na wydmie białej na wschód od Piasków „Mikołajkowa Wydma” oraz ujściowych rozlewisk Wisły Królewieckiej jako „Zatoka Kącka”. Największe znaczenie dla przedmiotu niniejszego raportu mają tereny przez które ma przebiegać planowany kanał żeglugowy, a więc Mierzeja Wiślana oraz zachodnia część Zalewu Wiślanego z Zatoką Elbląską i odcinkiem rzeki Elbląg do Portu Elbląg. Teren planowanej inwestycji zlokalizowany jest w obrębie Parku Krajobrazowego Mierzeja Wiślana w bliskim sąsiedztwie projektowanego rezerwatu Zatoka Kącka oraz w bliskim sąsiedztwie rezerwatu Zatoka Elbląska. Natura 2000 Planowane przedsięwzięcie zlokalizowane jest w obrębie dwóch obszarów Natura 2000: obszaru specjalnej ochrony ptaków Zalew Wiślany (PLB280010) oraz specjalnego obszaru ochrony siedlisk Mierzeja Wiślana i Zalew Wiślany (PLH280007). Ze względu na możliwość wystąpienia oddziaływań skumulowanych obszarem potencjalnie zagrożonym jest Jezioro Drużno PLC280001 (obszar specjalnej ochrony ptaków i specjalny obszar ochrony siedlisk, którego granice pokrywają się). Na obszarze objętym inwestycją występują siedliska przyrodnicze o znaczeniu priorytetowym. Są to: • zalewy i jeziora przymorskie, • nadmorskie wydmy szare, • torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą, • łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe. Krajobraz i turystyka Obszary lądowo-wodne Mierzei i Zalewu, Wysoczyzny Elbląskiej i ujścia Wisły, są, z uwagi na zasoby i walory dziedzictwa przyrodniczego, kulturowego oraz krajobrazu, bardzo atrakcyjne dla turystyki i rekreacji. Realizacja kanału z jednej strony udostępnia lepiej te zasoby, z drugiej natomiast w istotny sposób narusza zasoby decydujące o atrakcyjności przestrzeni dla turystyki, co należy wziąć pod uwagę przy podejmowaniu decyzji dotyczącej inwestycji. Specyfika fizyczno-geograficzna przestrzeni, odrębność regionalna oraz bogactwo i różnorodność walorów stanowią o atrakcyjności tego regionu. Istnieją tu doskonałe warunki do uprawiania sportów wodnych, letnich i zimowych, morskich lub śródlądowych (żegluga pasażerska, żeglarstwo, sporty wodne letnie i zimowe), jak też eko-turystyki, klimatoterapii, balneoterapii, rybołówstwa turystycznego. Występują również niekorzystne uwarunkowania rozwoju turystyki. Najgroźniejsze jest zanieczyszczenie wód Zalewu Wiślanego. Niekorzystne jest przeciążenie Mierzei Wiślanej, spowodowane nadmiernym ruchem turystycznym. Brak bazy i zaplecza powoduje silną eksploatację i zniszczenia środowiska. Zagrożenie środowiska przyrodniczego stanowi podstawowe zagrożenie dla rozwoju turystyki tego obszaru. Dziedzictwo kulturowe i dobra materialne W szerszym otoczeniu istnieje wiele atrakcji kulturowych, od lat przyciągających rzesze turystów jak miasta historyczne (Braniewo, Elbląg, Frombork, Gdańsk, Gniew, Kwidzyn, Malbork, Pelplin, Sztum, Tczew), zabytkowe układy wsi różnych typów (m.in. owalnicowe, ulicowo-placowe, rzędówki bagienne) z zabytkowymi kościołami, cmentarzami, domami, wiatrakami; zabytkowe obiekty i założenia, np. rezydencja Cesarza Wilhelma II w Kadynach, liczne zabytki techniki, np. Kanał Elbląski czy żuławskie zabytki hydrotechniki (śluzy, mosty zwodzone i obrotowe, stacje pomp, wrota bezpieczeństwa), dziedzictwo kultury ludowej, oraz dziedzictwo archeologiczne, jak osada Truso i grodziska Wysoczyzny Elbląskiej. Walorem jest bliskość malowniczych terenów Żuław, doskonale nadających się do uprawiania różnych form turystyki i wypoczynku, zwłaszcza wodnej (związanej z licznymi rzekami i kanałami), rowerowej, jeździectwa, agroturystyki, turystyki krajoznawczej. Walorem turystycznym Żuław jest harmonijny krajobraz kulturowy, w całości tworzony przez człowieka przez setki lat, którego elementami są zabytkowe układy wiejskie (często z okresu średniowiecza) oraz liczne zabytkowe obiekty, sieć dróg wodnych i obiektów hydrotechnicznych do wykorzystywania rekreacyjnego, oraz bogactwo wielonarodowościowej kultury tego obszaru, w tym niezwykle interesującej kultury mennonickiej. Do dóbr materialnych rejonu należy dziedzictwo historyczne Żuław i południowego pobrzeża Zalewu Wiślanego, dokumentowane licznymi stanowiskami archeologicznymi oraz zabytkowymi obiektami sakralnymi, dworami, żuławskimi domami podcieniowymi i zagrodami holenderskimi, mieszkalnymi domami wschodnio-pruskimi, a także zachowanymi układami urbanistycznymi i traktami drogowymi. Obiektem zabytkowym znanym w całej Europie jest, usytuowany nad rzeką Nogat, malborski zamek krzyżacki z XIII wieku. Szczególną wartość historyczną ma najstarsza część Fromborka. Wzniesiona w XIII wieku na, dominującym nad Zalewem Wiślanym, Wzgórzu Katedralnym gotycka bazylika wraz z późniejszym barokowym pałacem biskupim stanowią obiekt zabytkowy rangi światowej. W latach 1510 do 1543 żył tam i pracował Mikołaj Kopernik. Na omawianym obszarze liczne też są zabytki techniki, jak wiatraki, mosty, pompownie melioracyjne, a nade wszystko system pochylni na Kanale Elbląskim, stanowiących element jednego z najciekawszych szlaków turystycznych w kraju. Na omawianym terenie rozegrały się niezwykle dramatyczne wydarzenia. Na terenie gminy Sztutowo funkcjonował hitlerowski obóz koncentracyjny Stuthoff. Pod koniec II Wojny Światowej podczas kampanii zimowej 1945 roku tysiące ludzi poniosło śmierć w wodach Zalewu Wiślanego. Akwen ten stał się cmentarzyskiem wielu tysięcy bezimiennych ofiar wojny. Należy to wziąć pod uwagę podczas prac pogłębiarskich. Warunki życia Podstawowe dochody ludności zamieszkującej teren Mierzei Wiślanej stanowią rozwijające się ciągle usługi turystyczne oraz rybołówstwo. W północnej części Żuław podstawowym źródłem utrzymania jest rolnictwo. Agroturystyka i sporty wodne są bardzo słabo rozwinięte. Wysoki poziom bezrobocia jest bezpośrednią przyczyną zarobkowej migracji mieszkańców gmin nadzalewowych. Podstawowym bogactwem omawianego rejonu jest przyroda, w stosunkowo niewielkim stopniu poddana antropopresji, a szczególnie jej różnorodność biologiczna. Cały obszar, z wyłączeniem miasta Elbląga, objęty został różnymi formami ochrony przyrody, co ogranicza możliwości jego gospodarczego wykorzystywania, a szczególnie budowy obiektów mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Zasoby surowców naturalnych są niewielkie. Jedynie na terenie Wysoczyzny Elbląskiej znajdują się pokłady żwirów i glin. Ceramika kadyńska znana była w całej Europie. Żuławy uznane są jako największe pradziejowe „zagłębie” bursztyniarskie. Do czasów obecnych na Mierzei Wiślanej i w północnej części Żuław prowadzone są poszukiwania bursztynu. OCENA WARIANTÓW Wariant nie realizowania przedsięwzięcia Nie podjęcie inwestycji polegającej na budowie kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną oznaczać będzie zachowanie dotychczasowej przestrzennej ciągłości ekosystemów, utrzymanie ciągłości polskiego odcinka Mierzei Wiślanej oraz występującego charakterystycznego pasowego układu form morfologicznych i siedlisk. Zachowane zostanie funkcjonowanie korytarza ekologicznego. Nie ulegną zniszczeniu płaty priorytetowych siedlisk – wydmy szarej oraz brzeziny bagiennej, będące rezerwuarem wody dla roślin i zwierząt. Spójność i integralność obszarów Natura 2000 zostanie utrzymana w stanie zbliżonym do obecnego. Na obszarze potencjalnej inwestycji i w jej bezpośrednim otoczeniu zostanie utrzymana, wraz z zachowanym drzewostanem, funkcja ochronna lasu. Zaniechanie realizacji omawianego przedsięwzięcia związane będzie z zachowaniem integralności obszaru zarówno Mierzei jak i Zalewu Wiślanego. Oznacza to zachowanie funkcji i celów ochrony obszarów, ze względu na które, zostały one powołane. Zatem utrzymana będzie obecna rola obszarów w zapewnieniu odpowiedniego rozmieszczenia geograficznego w stosunku do zasięgu danych gatunków i siedlisk. Rezygnacja z budowy kanału żeglugowego w obrębie Mierzei Wiślanej umożliwi zachowanie walorów środowiska, przyrody i krajobrazu Mierzei i przyległych akwenów wód morskich – Zalewu Wiślanego i Zatoki Gdańskiej, w stanie niezmienionym. W związku z planowaną aktywizacją międzynarodowej drogi wodnej E 70 oraz „Pętli Żuławskiej” środowisko przyrodnicze analizowanego obszaru znajdzie się sezonowo pod rosnącą presją turystyki wodnej i żeglugi śródlądowej penetrującej cały akwen Zalewu Wiślanego. Porównanie i ocena wariantów Żadna z czterech potencjalnych lokalizacji kanału żeglugowego nie jest bezproblemowa pod względem środowiskowym. Dwie pierwsze lokalizacje Skowronki i Nowy Świat stanowią bardzo zbliżony układ, pod względem ilości, wielkości i jakości występujących siedlisk. Obie lokalizacje wychodzą na rejon projektowanego rezerwatu faunistyczno-florystycznego „Zatoka Kącka”, którego celem ma być ochrona rzadkich gatunków roślin oraz zbiorowisk roślinności wodnej i szuwarowej oraz miejsc odpoczynku i żerowania ptaków wodnych. Występują w tym rejonie Zalewu łąki podwodne skupiające rośliny rzadkie i zagrożone. Zatoka Kącka jest obszarem o bardzo dużym zróżnicowaniu florystycznym. Ze względu na uwarunkowania przyrodnicze, stopień naturalności siedlisk i ich potencjał, wariant w Piaskach charakteryzuje się najszerszym pasem wydm w pełnej sekwencji oraz największą powierzchnią występowania siedliska priorytetowego wydmy szarej. Racjonalny wariant alternatywny Alternatywą dla przedsięwzięcia – budowa kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną, której celem jest aktywizacja gospodarcza (przede wszystkim turystyczna) gmin nadzalewowych oraz rozwój funkcji żeglugi morskiej na Zalewie i morsko-rzecznego portu w Elblągu, jest realizacja zakładanych celów społecznych i gospodarczych przy rezygnacji z przekopania Mierzei Wiślanej. Rozwój gmin nadzalewowych oparty o funkcje kwalifikowanej i pobytowej turystyki oraz rozwój portowo-morskich funkcji Elbląga jest możliwy w ograniczonym zakresie z wykorzystaniem dróg wodnych w delcie Wisły. Planowana śródlądowa droga wodna E 70, łącząca drogi wodne zachodniej Europy od Antwerpii poprzez Berlin, rzeki na terenie Polski, w tym deltę Wisły do Królewca i Kłajpedy, stwarza możliwości realizacji tych celów z zachowaniem i ochroną zasobów środowiska przyrodniczego. Aktywizacja żeglugi śródlądowej w ramach drogi wodnej E 70 umożliwi realizację powiązań transportowych w różnych relacjach, nie wykluczając transportu morskiego. Rozwój funkcji portu morsko-rzecznego w Elblągu byłby ograniczony parametrami szlaków żeglugowych w obrębie drogi wodnej E 70, oraz parametrami taboru pływającego po tych szlakach. Wariant alternatywny umożliwiający realizację części celów społeczno-gospodarczych związanych z aktywizacją otoczenia Zalewu, pozwala na zachowanie dotychczasowej przestrzennej ciągłości ekosystemów i powiązań przyrodniczych w obrębie polskiej części Mierzei Wiślanej, w tym wysokiej rangi korytarza ekologicznego. Uzasadniony jest minimalnymi parametrami torów wodnych na Zalewie Wiślanym, ustalonych Zarządzeniem Dyrektora Urzędu Morskiego w Gdyni z dnia 15 listopada 2005 roku przedstawiono w tabeli 2. W ograniczonym stopniu, głównie w fazie eksploatacji, będzie oddziaływać na ekosystem Zalewu Wiślanego.. Tabela 2. Parametry torów wodnych na Zalewie Wiślanym Nr Tor wodny Długość [km] Szerokość w dnie [m] Głębokość techniczna [m] 1 Na Zalewie Wiślanym - od pławy 10 do stawy Elbląg - od Osłonki do stawy Elbląg 24 14,25 50 50 2,4 2,4 2 Port Elbląg-od stawy Elbląg 7,8 50 2,4 3 Podejście do Portu Frombork 0,5 30 2,4 4 Podejście do Portu Kąty Rybackie 1,33 40 1,5 5 Podejście do Portu Krynica Morska 1,05 35 1,5 6 Podejście do Portu Tolkmicko 0,7 40 2,0 7 Podejście do Portu Nowa Pasłęka 0,5 20 1,3 Źródło: Zarządzenie Dyrektora Urzędu Morskiego w Gdyni z dnia 15 listopada 2005 roku Zalew Wiślany stanowi morskie wody wewnętrzne a żegluga na tym akwenie podlega przepisom ustanowionym dla obszarów morskich. Nie mają tu zastosowania przepisy dotyczące żeglugi śródlądowej. Dla drogi wodnej E 70 nie zostały wyznaczone tory – jednostki muszą spełniać wymogi bezpieczeństwa morskiego i poruszać się po wyznaczonych torach wodnych. Wariant najkorzystniejszy środowiskowo Ze względu na ochronę wartości przyrodniczych ekoregionu Zalewu Wiślanego w tym przede wszystkim Mierzei i przyległych akwenów wodnych, podlegających ograniczeniom w zagospodarowaniu i użytkowaniu z racji ustanowienia różnych form ochrony przyrody i krajobrazu, najkorzystniejszym jest wariant „zero”, polegający na rezygnacji z realizacji przedsięwzięcia, polegającego na budowie kanału żeglugowego oraz wykonaniu i utrzymywaniu toru wodnego w obrębie Zalewu. Zakładając, że zrównoważony rozwój ekoregionu Zalewu Wiślanego powinien polegać na aktywizacji kwalifikowanej turystyki i rekreacji z uwzględnieniem zachowania różnorodności biologicznej, w tym ścisłej ochronie najcenniejszych zasobów i walorów środowiska przyrodniczego, należy przyjąć, że ze środowiskowego punktu widzenia najmniej ingerującym w obecny stan środowiska jest wariant realizacji projektu „Pętli Żuławskiej”. Polega on na udrożnieniu dróg wodnych delty Wisły oraz rozbudowie portów jachtowych i przystani w obrębie Zalewu. Realizacja tego wariantu nie blokuje rozwoju funkcji żeglugi śródlądowej w obrębie całego Zalewu Wiślanego. Wariant ten w ograniczonym zakresie umożliwia realizację celów związanych z aktywizacją transportu wodnego uniemożliwiając rozwój funkcji portu morskiego w Elblągu. Wariant ten chroni zasoby i walory środowiska, w tym ekosystem Mierzei Wiślanej oraz środowisko Zalewu Wiślanego. Ograniczona ingerencja w fazie realizacji torów wodnych i eksploatacji portów i przystani nie będzie stanowić istotnego zagrożenia dla elementów środowiska podlegających ochronie. Wariant „Pętli Żuławskiej” nie spełnia warunków rozwoju morskich funkcji Portu Elbląg, bowiem nie zapewnia warunków prowadzenia żeglugi statkami morskimi w obrębie Delty Wisły oraz Zalewu Wiślanego. Wariant „Pętli Żuławskiej” nie zapewnia realizacji głównego celu, ponieważ nie gwarantuje głębokości torów wodnych (5,0 m) umożliwiających żeglugę statków pełnomorskich ZIDENTYFIKOWANE ISTOTNE ODDZIAŁYWANIA Zdrowie i warunki życia ludzi Planowane przedsięwzięcie nie będzie w sposób znaczący negatywnie oddziaływać na warunki życia ludzi. Oddziaływania te można ograniczyć poprzez dobrą organizację pracy podczas budowy, a na etapie funkcjonowania poprzez odpowiednio zaprojektowaną infrastrukturę. Oddziaływanie będzie mieć charakter lokalny. Wpływ na przyrodę Analizowano między innymi wpływ na lasy, ornitofaunę, ichtiofaunę, wpływ na przerwanie ciągłości, grzyby i siedliska. Spośród wymienionych elementów oddziaływanie na ichtiofaunę i ornitofaunę uznano za znaczące o zasięgu ponadlokalnym zarówno na etapie budowy jak i funkcjonowania. Poniżej szerzej omówiono wpływ na ornitofaunę i ichtiofaunę. Ryby Proponowana kanał będzie wyposażony w śluzy w związku z tym nie przewiduje się wzrostu zasolenia ani wpływu na zmianę cyrkulacji wód w Zalewie w czasie trwania budowy i funkcjonowania kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną. Konieczność wydobycia i usunięcia znacznych ilości urobku w czasie wykonania nowego fragmentu toru i pogłębiania już istniejącej części toru wodnego spowoduje znaczący wzrost zmętnienia wody w rejonie prowadzonych prac refulacyjnych, a w przypadku planowanej trasy toru wodnego oznacza to praktycznie cała zachodnią część Zalewu. Wobec braku szczegółowych danych dotyczących technologii wykonania toru wodnego można wykorzystać jedynie informacje pośrednie: harmonogram realizacji projektu przewiduje że tory podejściowe od strony Zatoki i Zalewu zostaną wykonane w okresie kilkunastu miesięcy. Należy więc założyć, że w okresie, w którym prowadzone będą prace pogłębiarskie obserwować będziemy stałe, znacznie zwiększone zmętnienie wody na obszarze zachodniej części Zalewu. Podniesienie do toni wodnej znacznej ilości materii organicznej zdeponowanej w osadach spowoduje gwałtowny wzrost zapotrzebowania tlenu, co zwłaszcza w godzinach nocnych, wywoła powstanie warunków beztlenowych. Ponieważ ogólny harmonogram nie wyklucza prac pogłębiarskich w miesiącach zimowych, to w sytuacji wystąpienia pokrywy lodowej na dużym obszarze Zalewu, znaczny wzrost zapotrzebowania tlenu będzie szczególnie niebezpieczny wywołując zjawisko przyduchy. Wpływ prac pogłębiarskich na torze żeglugowym na tarliska jest ściśle uzależniony od zastosowanej technologii bagrowania oraz postępowania z urobkiem. Należy wszelkimi możliwymi środkami ograniczyć wpływ bagrowania na tarliska. Dostarczona dokumentacja zawiera informacje o stężeniach substancji niebezpiecznych wymienionych w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 16 kwietnia 2002 r. w sprawie rodzajów oraz stężeń substancji, które powodują, że urobek jest zanieczyszczony (Dz. U. nr 55, poz. 498). Niestety w osadach Zalewu zdeponowane zostały także inne substancje powszechnie uznane za niebezpieczne. Niewiele wiadomo na temat stężeń w osadach Zalewu węglowodorów chlorowanych (np. DDT i PCB, ewentualnie innych, te który były stosowane w znacznych ilościach w zlewisku Zalewu). Całkowicie brak informacji na temat stężeń biogenów w warstwach głębszych. Należy podkreślić, że gwałtowne uwolnienie związków azotu i fosforu z osadu podczas budowy i pogłębiania toru wodnego wpłynie znacząco na wzrost trofii Zalewu. Wpływ hałasu rozchodzącego się w wodzie na zachowanie się ryb był przedmiotem wielu opracowań naukowych. Większość badań była prowadzona w warunkach laboratoryjnych, w oparciu o reakcję uwięzionych zwierząt wystawionych na działanie hałasu o różnym natężeniu w krótkich okresach czasu. Stwierdzono, że ryby przeważnie aktywnie unikają hałasu, a część z nich wykazuje oznaki przyzwyczajania się do emitowanych dźwięków. Potwierdzono negatywny wpływ hałasu spowodowanego ruchem statków na wzrost wydzielania kortyzolu („hormon stresu”) o 80 do 120%. Autorzy podkreślili, że zwiększony poziom hałasu może mieć istotne konsekwencje dla wzrostu i rozwoju ryb. Według innych autorów hałas o niskiej częstotliwości powoduje występowanie u ławic śledzi efektu unikania. Długoterminowe oddziaływanie hałasu może spowodować m.in. zmianę tras migracji żerowiskowych. Długotrwała praca pogłębiarek na torze żeglugowym może stworzyć swoistą barierę dźwiękową, której będą unikać wędrujące ryby. Dodatkowym aspektem, wymagającym przyjęcia reguł ostrożnego podejścia jest wpływ na ryby rezydentne, które z różnych powodów nie opuszczą strefy oddziaływania hałasu. Obszar południowy i zachodni Zalewu Wiślanego jest strefą podrostu narybku. Wśród gatunków ryb, które aktywnie opiekują się gniazdami z zapłodnioną ikrą jest sandacz. W tych przypadkach wpływ hałasu, szczególnie we wrażliwym okresie rozrodu może spowodować opuszczenie tarlisk i obniżony sukces tarła. Opisane wcześniej oddziaływania na ichtiofaunę związane z pogłębianiem torów wodnych będą, w związku z koniecznością utrzymania torów wodnych, również występowały na etapie funkcjonowania, jednak z mniejszym natężeniem. Ponadto wzrost intensywności ruchu statków na Zalewie oznacza wzrost prawdopodobieństwa zawleczenia nowych gatunków wraz z wodami balastowymi. Istnieją liczne przykłady, że pojawienie się nowych gatunków (np. wieloszczeta Marenzelleria neglecta czy wioślarki Cercopagis pengoi), w sposób istotny wpłynęło na stan i funkcjonowanie ekosystemu. Problem ten nie wystąpi jedynie w przypadku, kiedy ruch statków będzie miał charakter lokalny (np. bałtycki). Funkcjonowanie kanału, pod warunkiem utrzymywania reżimu zamykania śluz, nie powinno mieć istotnego efektu na zespoły ryb. Nie utrudni ani nie ułatwi migracji tarłowych ani żerowiskowych. O ile zgodnie z założeniami projektowymi kanał nie wpłynie na zasolenie ani hydrodynamikę Zalewu Wiślanego, nie będzie miał istotnego wpływu na funkcjonowanie zespołów ryb. W zależności od ilości materii organicznej podnoszonej z dna toru przy przepływaniu jednostek, pory roku, właściwości materii organicznej (w tym zapotrzebowania tlenowego) oraz charakterystyki rozchodzenia się tej materii, jej wpływ na zespoły ryb może być zarówno niewielki jak i bardzo istotny. W wariancie minimalnego wpływu, ilość podnoszonej materii organicznej musiałaby być niewielka w stosunku do powierzchni, na którą by opadała. Istotny byłby również kierunek roznoszenia materii organicznej. W wariancie bardzo istotnego wpływu, unosząca się w sposób ciągły materia organiczna o dużym zapotrzebowaniu tlenowym, mogłaby stworzyć barierę dla migrujących ryb. Ptaki Należy spodziewać się następujących długotrwałych skutków pośrednich budowy kanału żeglugowego: • zanik roślinności podwodnej i wynurzonej w litoralu zbiornika i w rezultacie zmniejszenie powierzchni siedlisk gniazdowania, żerowania lub odpoczynku wielu gatunków ptaków. Mogą to być zmiany w miejscach odległych od kanału, rozległe powierzchniowo i nieodwracalne w dającej się określić przyszłości, a wiec bardzo istotne i godzące wprost w cele ochrony specjalnego obszaru ochrony ptaków (OSO) sieci Natura 2000; • zniszczenie środowiska organizmów bentosowych które stanowią bezpośrednio pokarm ptaków lub są istotnym elementem w łańcuchu pokarmowym, z którego ptaki korzystają na innym poziomie. Ruch jednostek pływających na Zalewie Wiślanym, związany z tym hałas i falowanie może powodować płoszenie ptaków i zmniejszać powierzchnie dostępnych dla nich siedlisk. Nierównomierne, skupiskowe rozmieszczenie ptaków powoduje, że efektu tego można się spodziewać w tych miejscach gdzie kanał żeglugowy będzie przecinał lub zbliżał się do siedlisk litoralowych, tzn. w pobliżu Mierzei Wiślanej oraz – w znacznie większym stopniu w rejonie Złotej Wyspy i Zatoki Elbląskiej. Zatoka Elbląska jest rezerwatem przyrody (ornitologicznym) i w skali Zalewu rejonem o szczególnej dla ptaków wartości. Cała Zatoka ma litoralowy charakter jest płytka i w dużym stopniu pokryta roślinnością, która w innych częściach zbiornika występuje w dużym rozproszeniu. Dotychczasowy umiarkowany ruch jednostek pływających na rz. Elbląg jest możliwy do pogodzenia z celami ochrony, jednak jego zwielokrotnienie, konieczność poszerzenia i częstego pogłębiania toru wodnego, umocnienia brzegów nieprzystosowanych do rosnącego falowania, stanowiłby bardzo poważne zagrożenie dla rezerwatu. Przewiduje się, że zasięg zmian siedliskowych w strefie odzalewowej będzie znacznie szerszy niż to wynika ze „Studium Wykonalności” i nie ograniczy się do miejsca samych prac budowlanych i bezpośredniego otoczenia. Związane z nimi zmętnienie wody i inne efekty naruszenia osadów dennych zawierających dużą ilość materii organicznej mają duży lecz trudny do przewidzenia promień oddziaływania - zależy nie tylko od sposobu prowadzenia prac i postępowania z urobkiem, ale także od czynników niezależnych, np. siły i kierunku wiatru. Należy się spodziewać zniszczenia przybrzeżnej roślinności rosnącej w wodzie (szuwary pałki wąskolistnej, płaty roślinności o liściach pływających i zanurzonej) w promieniu kilkuset więcej metrów. Ten typ siedlisk, ważny m.in. dla ptaków, ale także dla ryb, znajduje się na Zalewie w regresji, jego powierzchnia maleje, a kondycja i zdolności regeneracyjne są słabe. Siedliska tego typu zniszczone w ciągu ostatnich 25-30 lat nie odrodziły się do dziś. Na szczególna troskę i ochronę zasługują szuwary złożone z pałki wąskolistnej i oczeretu jeziornego, które mają dla tego układu ekologicznego znaczenie kluczowe, ponieważ od ich występowania zależą możliwości rozwoju pozostałych elementów. Oddziaływanie inwestycji na szuwar trzcinowy będzie miało znacznie mniejszy zakres i znaczenie, ponieważ jest to siedlisko szeroko na Zalewie rozprzestrzenione i dobrze się odnawiające, a w miejscu planowanego kanału dosyć słabo rozwinięte. Pełna ocena znaczenia prawdopodobnych zmian środowiskowych możliwa będzie po dokonaniu aktualnego rozpoznania rozmieszczenia i stanu zachowania tych zagrożonych siedlisk w polskiej części Zalewu, ze szczególnym uwzględnieniem okolic planowanego kanału. Rozbudowa i aktywizacja małych portów nadzalewowych nie jest przedmiotem niniejszej oceny, ale może być jego konsekwencją. Ze względu na potrzeby ochrony ptaków przy podejmowaniu decyzji i przygotowywaniu projektów rozbudowy portów położonych w najważniejszych dla ptaków częściach Zalewu należy zachować szczególną rozwagę i ostrożność. Można przewidywać, że pogodzenie tych projektów z potrzebami ochrony ptaków i ich siedlisk na obszarze „naturowym” będzie bardzo trudne. Dotyczy to szczególnie najważniejszych dla ptaków obszarów w obrębie Zalewu przedstawionych na rys. 2.


RYSUNEK 2